Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
X CİLD (GİYAN  - HƏŞTƏRXAN DÖVLƏT TƏBİƏT BİOSFER QORUĞU)
    HƏRƏKƏTDƏ OLAN MÜHİTLƏRİN AKUSTİKASI
    HƏRƏKƏTDƏ OLAN MÜHİTLƏRİN AKUSTİKASI – akustikanın bölmәsi; mühitin (atm., su, canlı orqanizmlәrdә maye mühitlәr) vә ya sәs mәnbәyinin hәrәkәtinin akustik dalğaların generasiyasına vә yayılmasına tәsiri öyrәnilir. Mühitin axınının tәsiri altında sәs şüaları әyilir. Mәs., atm.-in Yer qatına yaxın tәbәqәsindә hündürlük artdıqca külәyin sürәti artır. Ona görә dә sәsin külәyә qarşı yayılması zamanı şüalar yuxarıya doğru әyilir vә yerdә dayanan müşahidәçiyә nәzәrәn çox vaxt yuxarıdan keçir, külәk istiqamәtindә yayılma zamanı isә şüalar aşağıya doğru әyilir. Külәk istiqamәtindә yaxşı eşitmә bununla izah edilir. Hәrәkәtedәn mühitdә sәs sahәsinin tәyini H.o.m.a.-nda Qalileyin nisbilik prinsipinә әsaslanır. Bu prinsipә әsasәn mühitin sәs mәnbәyinә nәzәrәn hәrәkәti mәnbәnin mühitә nәzәrәn hәrәkәti (hәmin sürәtlә) ilә eyni güclüdür. Bir çox mәsәlәlәr (mәs., sәsin külәyin sәrhәdindәn әks olunması) bu prinsip әsasında hәll edilir. Atm.-dә vә okeanda turbulent (nizamsız) axın da baş verir ki, bu da sәs dalğalarının sәpәlәnmәsinә vә onların amplitud vә fazalarının fluktuasiyasına sәbәb olur. Sәsin sәpәlәnmәsinә aid mәsәlә turbulent axının qeyri-bircinsliyi vә hәmçinin mühitin özlülüyü vә istilikkeçirmәsi nәzәrә alınmaqla hәll edilir.
    Külәyin yuxarıya doğru artması ilә sәsin yayılması sxemi.
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində)
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2007
ISBN: 978-9952-441-01-7
Səhifələrin sayı: 881
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində)
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2012
ISBN: 978-9952-441-01-7
Səhifələrin sayı: 881
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2009
ISBN: 978-9952-441-02-4
Səhifələrin sayı: 608
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2010
ISBN: 978-9952-441-05-5
Səhifələrin sayı: 604
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2011
ISBN: 978-9952-441-07-9
Səhifələrin sayı: 604
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2013
ISBN: 978-9952-441-03-1
Səhifələrin sayı: 608
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2014
ISBN: 978-9952-441-10-9
Səhifələrin sayı: 592
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2015
ISBN: 978-9952-441-11-6
Səhifələrin sayı: 608
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2016
ISBN: 978-9952-441-12-3
Səhifələrin sayı: 608
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili:
ISBN:
Səhifələrin sayı:
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2019
ISBN: 978-9952-441-17-8
Səhifələrin sayı: 600
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili 2020
ISBN: 978-9952-441-18-5
Səhifələrin sayı: 600
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2024
ISBN: 978-9952-441-20-8
Səhifələrin sayı: 600
GİYAN  – HƏŞTƏRXAN DÖVLƏT TƏBİƏT BİOSFER QORUĞU
    HƏRƏKƏTDƏ OLAN MÜHİTLƏRİN AKUSTİKASI
    HƏRƏKƏTDƏ OLAN MÜHİTLƏRİN AKUSTİKASI – akustikanın bölmәsi; mühitin (atm., su, canlı orqanizmlәrdә maye mühitlәr) vә ya sәs mәnbәyinin hәrәkәtinin akustik dalğaların generasiyasına vә yayılmasına tәsiri öyrәnilir. Mühitin axınının tәsiri altında sәs şüaları әyilir. Mәs., atm.-in Yer qatına yaxın tәbәqәsindә hündürlük artdıqca külәyin sürәti artır. Ona görә dә sәsin külәyә qarşı yayılması zamanı şüalar yuxarıya doğru әyilir vә yerdә dayanan müşahidәçiyә nәzәrәn çox vaxt yuxarıdan keçir, külәk istiqamәtindә yayılma zamanı isә şüalar aşağıya doğru әyilir. Külәk istiqamәtindә yaxşı eşitmә bununla izah edilir. Hәrәkәtedәn mühitdә sәs sahәsinin tәyini H.o.m.a.-nda Qalileyin nisbilik prinsipinә әsaslanır. Bu prinsipә әsasәn mühitin sәs mәnbәyinә nәzәrәn hәrәkәti mәnbәnin mühitә nәzәrәn hәrәkәti (hәmin sürәtlә) ilә eyni güclüdür. Bir çox mәsәlәlәr (mәs., sәsin külәyin sәrhәdindәn әks olunması) bu prinsip әsasında hәll edilir. Atm.-dә vә okeanda turbulent (nizamsız) axın da baş verir ki, bu da sәs dalğalarının sәpәlәnmәsinә vә onların amplitud vә fazalarının fluktuasiyasına sәbәb olur. Sәsin sәpәlәnmәsinә aid mәsәlә turbulent axının qeyri-bircinsliyi vә hәmçinin mühitin özlülüyü vә istilikkeçirmәsi nәzәrә alınmaqla hәll edilir.
    Külәyin yuxarıya doğru artması ilә sәsin yayılması sxemi.
    HƏRƏKƏTDƏ OLAN MÜHİTLƏRİN AKUSTİKASI
    HƏRƏKƏTDƏ OLAN MÜHİTLƏRİN AKUSTİKASI – akustikanın bölmәsi; mühitin (atm., su, canlı orqanizmlәrdә maye mühitlәr) vә ya sәs mәnbәyinin hәrәkәtinin akustik dalğaların generasiyasına vә yayılmasına tәsiri öyrәnilir. Mühitin axınının tәsiri altında sәs şüaları әyilir. Mәs., atm.-in Yer qatına yaxın tәbәqәsindә hündürlük artdıqca külәyin sürәti artır. Ona görә dә sәsin külәyә qarşı yayılması zamanı şüalar yuxarıya doğru әyilir vә yerdә dayanan müşahidәçiyә nәzәrәn çox vaxt yuxarıdan keçir, külәk istiqamәtindә yayılma zamanı isә şüalar aşağıya doğru әyilir. Külәk istiqamәtindә yaxşı eşitmә bununla izah edilir. Hәrәkәtedәn mühitdә sәs sahәsinin tәyini H.o.m.a.-nda Qalileyin nisbilik prinsipinә әsaslanır. Bu prinsipә әsasәn mühitin sәs mәnbәyinә nәzәrәn hәrәkәti mәnbәnin mühitә nәzәrәn hәrәkәti (hәmin sürәtlә) ilә eyni güclüdür. Bir çox mәsәlәlәr (mәs., sәsin külәyin sәrhәdindәn әks olunması) bu prinsip әsasında hәll edilir. Atm.-dә vә okeanda turbulent (nizamsız) axın da baş verir ki, bu da sәs dalğalarının sәpәlәnmәsinә vә onların amplitud vә fazalarının fluktuasiyasına sәbәb olur. Sәsin sәpәlәnmәsinә aid mәsәlә turbulent axının qeyri-bircinsliyi vә hәmçinin mühitin özlülüyü vә istilikkeçirmәsi nәzәrә alınmaqla hәll edilir.
    Külәyin yuxarıya doğru artması ilә sәsin yayılması sxemi.