HƏRƏKƏTİN DAYANIQLIĞI – mexanikanın әn mühüm anlayışlarından biri. İstәnilәn mexaniki sistemin, mәs., maşının, giroskopik qurğunun, tәyyarәnin, mәrminin vә s. hәrәkәti tәsir edәn qüvvәlәrdәn vә başlanğıc şәrtlәrdәn, yәni başlanğıc anda sistemin nöqtәlәrinin vәziyyәtindәn vә sürәtindәn asılıdır. Tәsir edәn qüvvәlәri vә başlanğıc şәrtlәri bilmәklә sistemin necә hәrәkәt edәcәyini nәzәri hesablamaq olar. Bu hәrәkәt s a r s ı n t ı s ı z hәrәkәt adlanır. Lakin bütün ölçmәlәr müәyyәn xәta ilә yerinә yetirildiyindәn praktikada başlanğıc şәrtlәrin hәqiqi qiymәtlәri adәtәn hesablama qiymәtlәrindәn bir qәdәr fәrqlәnir. Bundan başqa mexaniki sistem hәrәkәt zamanı hesablamada nәzәrә alınmayan cüzi tәsadüfi tәsirlәrә uğraya bilir ki, bu da başlanğıc şәrtlәrin dәyişmәsinә ekvivalentdir. Müxtәlif sәbәblәrә görә başlanğıc şәrtlәrin onların hesablama qiymәtlәrindәn kәnaraçıxmaları başlanğıc sarsıntılar, bu sarsıntılar zamanı sistemin yerinә yetirdiyi hәrәkәt isә s a r s ı n m ı ş h ә r ә k ә t adlanır. Əgәr kifayәt qәdәr kiçik olan başlanğıc sarsıntılar zamanı hәrәkәtin xarakteristikalarından hәr hansı biri bütün sonrakı vaxtda özünün sarsıntısız hәrәkәtindәki qiymәtindәn az fәrqlәnәrsә, onda sistemin hәrәkәti bu xarakteristikaya görә d a y a n ı q l ı adlanır. İstәnilәn qәdәr kiçik olan, lakin sıfra bәrabәr olmayan başlanğıc sarsıntılar zamanı verilәn xarakteristika zaman keçdikcә özünün sarsınmamiş hәrәkәtinin qiymәtindәn daha çox fәrqlәnәrsә isә, onda sistemin hәrәkәti bu xarakteristikaya görә d a y a n ı q s ı z adlanır. Mexaniki sistemin hәrәkәtinin dayanıqlıq şәrtlәri d a y a n ı q l ı q k r i t e r i y a l a r ı adlanır.
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
“Azərbaycan” xüsusi cildi (Az)“Azərbaycan” xüsusi cildi (rus)I CİLDII CİLDIII CİLDIV CİLDV CİLDVI CİLDVII CİLDVIII CİLDIX CİLDX CİLDXI CİLD
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2007 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2012 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2009 |
| ISBN: | 978-9952-441-02-4 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2010 |
| ISBN: | 978-9952-441-05-5 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2011 |
| ISBN: | 978-9952-441-07-9 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2013 |
| ISBN: | 978-9952-441-03-1 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2014 |
| ISBN: | 978-9952-441-10-9 |
| Səhifələrin sayı: | 592 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2015 |
| ISBN: | 978-9952-441-11-6 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2016 |
| ISBN: | 978-9952-441-12-3 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | |
| ISBN: | |
| Səhifələrin sayı: |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2019 |
| ISBN: | 978-9952-441-17-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili | 2020 |
| ISBN: | 978-9952-441-18-5 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2024 |
| ISBN: | 978-9952-441-20-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
GİYAN – HƏŞTƏRXAN DÖVLƏT TƏBİƏT BİOSFER QORUĞU
HƏRƏKƏTİN DAYANIQLIĞI
HƏRƏKƏTİN DAYANIQLIĞI – mexanikanın әn mühüm anlayışlarından biri. İstәnilәn mexaniki sistemin, mәs., maşının, giroskopik qurğunun, tәyyarәnin, mәrminin vә s. hәrәkәti tәsir edәn qüvvәlәrdәn vә başlanğıc şәrtlәrdәn, yәni başlanğıc anda sistemin nöqtәlәrinin vәziyyәtindәn vә sürәtindәn asılıdır. Tәsir edәn qüvvәlәri vә başlanğıc şәrtlәri bilmәklә sistemin necә hәrәkәt edәcәyini nәzәri hesablamaq olar. Bu hәrәkәt s a r s ı n t ı s ı z hәrәkәt adlanır. Lakin bütün ölçmәlәr müәyyәn xәta ilә yerinә yetirildiyindәn praktikada başlanğıc şәrtlәrin hәqiqi qiymәtlәri adәtәn hesablama qiymәtlәrindәn bir qәdәr fәrqlәnir. Bundan başqa mexaniki sistem hәrәkәt zamanı hesablamada nәzәrә alınmayan cüzi tәsadüfi tәsirlәrә uğraya bilir ki, bu da başlanğıc şәrtlәrin dәyişmәsinә ekvivalentdir. Müxtәlif sәbәblәrә görә başlanğıc şәrtlәrin onların hesablama qiymәtlәrindәn kәnaraçıxmaları başlanğıc sarsıntılar, bu sarsıntılar zamanı sistemin yerinә yetirdiyi hәrәkәt isә s a r s ı n m ı ş h ә r ә k ә t adlanır. Əgәr kifayәt qәdәr kiçik olan başlanğıc sarsıntılar zamanı hәrәkәtin xarakteristikalarından hәr hansı biri bütün sonrakı vaxtda özünün sarsıntısız hәrәkәtindәki qiymәtindәn az fәrqlәnәrsә, onda sistemin hәrәkәti bu xarakteristikaya görә d a y a n ı q l ı adlanır. İstәnilәn qәdәr kiçik olan, lakin sıfra bәrabәr olmayan başlanğıc sarsıntılar zamanı verilәn xarakteristika zaman keçdikcә özünün sarsınmamiş hәrәkәtinin qiymәtindәn daha çox fәrqlәnәrsә isә, onda sistemin hәrәkәti bu xarakteristikaya görә d a y a n ı q s ı z adlanır. Mexaniki sistemin hәrәkәtinin dayanıqlıq şәrtlәri d a y a n ı q l ı q k r i t e r i y a l a r ı adlanır.
HƏRƏKƏTİN DAYANIQLIĞI
HƏRƏKƏTİN DAYANIQLIĞI – mexanikanın әn mühüm anlayışlarından biri. İstәnilәn mexaniki sistemin, mәs., maşının, giroskopik qurğunun, tәyyarәnin, mәrminin vә s. hәrәkәti tәsir edәn qüvvәlәrdәn vә başlanğıc şәrtlәrdәn, yәni başlanğıc anda sistemin nöqtәlәrinin vәziyyәtindәn vә sürәtindәn asılıdır. Tәsir edәn qüvvәlәri vә başlanğıc şәrtlәri bilmәklә sistemin necә hәrәkәt edәcәyini nәzәri hesablamaq olar. Bu hәrәkәt s a r s ı n t ı s ı z hәrәkәt adlanır. Lakin bütün ölçmәlәr müәyyәn xәta ilә yerinә yetirildiyindәn praktikada başlanğıc şәrtlәrin hәqiqi qiymәtlәri adәtәn hesablama qiymәtlәrindәn bir qәdәr fәrqlәnir. Bundan başqa mexaniki sistem hәrәkәt zamanı hesablamada nәzәrә alınmayan cüzi tәsadüfi tәsirlәrә uğraya bilir ki, bu da başlanğıc şәrtlәrin dәyişmәsinә ekvivalentdir. Müxtәlif sәbәblәrә görә başlanğıc şәrtlәrin onların hesablama qiymәtlәrindәn kәnaraçıxmaları başlanğıc sarsıntılar, bu sarsıntılar zamanı sistemin yerinә yetirdiyi hәrәkәt isә s a r s ı n m ı ş h ә r ә k ә t adlanır. Əgәr kifayәt qәdәr kiçik olan başlanğıc sarsıntılar zamanı hәrәkәtin xarakteristikalarından hәr hansı biri bütün sonrakı vaxtda özünün sarsıntısız hәrәkәtindәki qiymәtindәn az fәrqlәnәrsә, onda sistemin hәrәkәti bu xarakteristikaya görә d a y a n ı q l ı adlanır. İstәnilәn qәdәr kiçik olan, lakin sıfra bәrabәr olmayan başlanğıc sarsıntılar zamanı verilәn xarakteristika zaman keçdikcә özünün sarsınmamiş hәrәkәtinin qiymәtindәn daha çox fәrqlәnәrsә isә, onda sistemin hәrәkәti bu xarakteristikaya görә d a y a n ı q s ı z adlanır. Mexaniki sistemin hәrәkәtinin dayanıqlıq şәrtlәri d a y a n ı q l ı q k r i t e r i y a l a r ı adlanır.
