HƏRƏKƏTİN İDARƏ OLUNMASI, k o s m o n a v t i k a d a – daşıyıcı raketin vә kosmik obyektin hәrәkәtinin idarә olunması. Bu hәrәkәti iki növә bölmәk olar: 1) böyük xarici qüvvәlәr vә momentlәr olmadıqda mühәrriklәri işlәtmәdәn hәrәkәt; 2) böyük xarici qüvvәlәr vә momentlәr olduqda mühәrriklәri işlәtmәklә hәrәkәt. 1-ci növ hәrәkәt uçuş müddәtinin çox hissәsi üçün sәciyyәvidir; 2-ci isә obyektin startı vә onun orbitә çıxarılması, enmәsi vә uçuş trayektoriyasının dәyişdirilmәsi zamanı mühәrriklәrin qısamüddәtli işә salınması rejimlәri ilә әlaqәdardır. 1-ci növ hәrәkәtin başlıca xüsusiyyәti ondan ibarәtdir ki, bu hәrәkәt kütlәlәr mәrkәzindәn (k.m.-ndәn) vә k.m. әtrafında bucaq dönmәlәrindәn asılı deyil. Bu halda obyektә tәsir edәn yeganә әhәmiyyәtli qüvvә onun fәzada tutduğu vәziyyәtindәn asılı olmayan ümumdünya cazibә qüvvәsidir. Bu zaman hәrәkәtin trayektoriyası obyektin öz k.m. әtrafında ixtiyari fırlanmasından, onun Günәşә vә ulduzlara nәzәrәn bucaq vәziyyәtinin sabit qalıb vә ya dәyişmәsindәn asılı olmayaraq eynilә qalır. Obyektin bucaq vәziyyәtinin idarә olunması oriyentasiya idarәetmәsi adlanır vә oriyentasiya sistemi ilә yerinә yetirilir. Oriyentasiya zamanı obyektin k.m. әtafında dönmәsi onun hәrәkәtinә tәsir göstәrmir. 2-ci növ hәrәkәtdә mühәrrikin dartı qüvvәlәrinin vә ya aerodinamik qüvvәlәrin (atm.-dә uçuş zamanı), yәni k.m.-nin hәrәkәtinin trayektoriyasını tәyinedici qüvvәlәrin istiqamәti obyektin bucaq vәziyyәtindәn asılı olduğu üçün burada da obyektin bucaq vәziyyәtinin idarә olunması tәlәb olunur. Obyekt k.m. әtrafında dönәn zaman k.m.-nin hәrәkәti, yәni uçuş trayektoriyası dәyişir. Bu cür idarәetmә stabillәşdirmә adlanır. H.i.o. avtomatik vә ya әl ilә (kosmonavt tәrәfindәn) yerinә yetirilә bilir.
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
“Azərbaycan” xüsusi cildi (Az)“Azərbaycan” xüsusi cildi (rus)I CİLDII CİLDIII CİLDIV CİLDV CİLDVI CİLDVII CİLDVIII CİLDIX CİLDX CİLDXI CİLD
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2007 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2012 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2009 |
| ISBN: | 978-9952-441-02-4 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2010 |
| ISBN: | 978-9952-441-05-5 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2011 |
| ISBN: | 978-9952-441-07-9 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2013 |
| ISBN: | 978-9952-441-03-1 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2014 |
| ISBN: | 978-9952-441-10-9 |
| Səhifələrin sayı: | 592 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2015 |
| ISBN: | 978-9952-441-11-6 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2016 |
| ISBN: | 978-9952-441-12-3 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | |
| ISBN: | |
| Səhifələrin sayı: |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2019 |
| ISBN: | 978-9952-441-17-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili | 2020 |
| ISBN: | 978-9952-441-18-5 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2024 |
| ISBN: | 978-9952-441-20-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
GİYAN – HƏŞTƏRXAN DÖVLƏT TƏBİƏT BİOSFER QORUĞU
HƏRƏKƏTİN İDARƏ OLUNMASI
HƏRƏKƏTİN İDARƏ OLUNMASI, k o s m o n a v t i k a d a – daşıyıcı raketin vә kosmik obyektin hәrәkәtinin idarә olunması. Bu hәrәkәti iki növә bölmәk olar: 1) böyük xarici qüvvәlәr vә momentlәr olmadıqda mühәrriklәri işlәtmәdәn hәrәkәt; 2) böyük xarici qüvvәlәr vә momentlәr olduqda mühәrriklәri işlәtmәklә hәrәkәt. 1-ci növ hәrәkәt uçuş müddәtinin çox hissәsi üçün sәciyyәvidir; 2-ci isә obyektin startı vә onun orbitә çıxarılması, enmәsi vә uçuş trayektoriyasının dәyişdirilmәsi zamanı mühәrriklәrin qısamüddәtli işә salınması rejimlәri ilә әlaqәdardır. 1-ci növ hәrәkәtin başlıca xüsusiyyәti ondan ibarәtdir ki, bu hәrәkәt kütlәlәr mәrkәzindәn (k.m.-ndәn) vә k.m. әtrafında bucaq dönmәlәrindәn asılı deyil. Bu halda obyektә tәsir edәn yeganә әhәmiyyәtli qüvvә onun fәzada tutduğu vәziyyәtindәn asılı olmayan ümumdünya cazibә qüvvәsidir. Bu zaman hәrәkәtin trayektoriyası obyektin öz k.m. әtrafında ixtiyari fırlanmasından, onun Günәşә vә ulduzlara nәzәrәn bucaq vәziyyәtinin sabit qalıb vә ya dәyişmәsindәn asılı olmayaraq eynilә qalır. Obyektin bucaq vәziyyәtinin idarә olunması oriyentasiya idarәetmәsi adlanır vә oriyentasiya sistemi ilә yerinә yetirilir. Oriyentasiya zamanı obyektin k.m. әtafında dönmәsi onun hәrәkәtinә tәsir göstәrmir. 2-ci növ hәrәkәtdә mühәrrikin dartı qüvvәlәrinin vә ya aerodinamik qüvvәlәrin (atm.-dә uçuş zamanı), yәni k.m.-nin hәrәkәtinin trayektoriyasını tәyinedici qüvvәlәrin istiqamәti obyektin bucaq vәziyyәtindәn asılı olduğu üçün burada da obyektin bucaq vәziyyәtinin idarә olunması tәlәb olunur. Obyekt k.m. әtrafında dönәn zaman k.m.-nin hәrәkәti, yәni uçuş trayektoriyası dәyişir. Bu cür idarәetmә stabillәşdirmә adlanır. H.i.o. avtomatik vә ya әl ilә (kosmonavt tәrәfindәn) yerinә yetirilә bilir.
HƏRƏKƏTİN İDARƏ OLUNMASI
HƏRƏKƏTİN İDARƏ OLUNMASI, k o s m o n a v t i k a d a – daşıyıcı raketin vә kosmik obyektin hәrәkәtinin idarә olunması. Bu hәrәkәti iki növә bölmәk olar: 1) böyük xarici qüvvәlәr vә momentlәr olmadıqda mühәrriklәri işlәtmәdәn hәrәkәt; 2) böyük xarici qüvvәlәr vә momentlәr olduqda mühәrriklәri işlәtmәklә hәrәkәt. 1-ci növ hәrәkәt uçuş müddәtinin çox hissәsi üçün sәciyyәvidir; 2-ci isә obyektin startı vә onun orbitә çıxarılması, enmәsi vә uçuş trayektoriyasının dәyişdirilmәsi zamanı mühәrriklәrin qısamüddәtli işә salınması rejimlәri ilә әlaqәdardır. 1-ci növ hәrәkәtin başlıca xüsusiyyәti ondan ibarәtdir ki, bu hәrәkәt kütlәlәr mәrkәzindәn (k.m.-ndәn) vә k.m. әtrafında bucaq dönmәlәrindәn asılı deyil. Bu halda obyektә tәsir edәn yeganә әhәmiyyәtli qüvvә onun fәzada tutduğu vәziyyәtindәn asılı olmayan ümumdünya cazibә qüvvәsidir. Bu zaman hәrәkәtin trayektoriyası obyektin öz k.m. әtrafında ixtiyari fırlanmasından, onun Günәşә vә ulduzlara nәzәrәn bucaq vәziyyәtinin sabit qalıb vә ya dәyişmәsindәn asılı olmayaraq eynilә qalır. Obyektin bucaq vәziyyәtinin idarә olunması oriyentasiya idarәetmәsi adlanır vә oriyentasiya sistemi ilә yerinә yetirilir. Oriyentasiya zamanı obyektin k.m. әtafında dönmәsi onun hәrәkәtinә tәsir göstәrmir. 2-ci növ hәrәkәtdә mühәrrikin dartı qüvvәlәrinin vә ya aerodinamik qüvvәlәrin (atm.-dә uçuş zamanı), yәni k.m.-nin hәrәkәtinin trayektoriyasını tәyinedici qüvvәlәrin istiqamәti obyektin bucaq vәziyyәtindәn asılı olduğu üçün burada da obyektin bucaq vәziyyәtinin idarә olunması tәlәb olunur. Obyekt k.m. әtrafında dönәn zaman k.m.-nin hәrәkәti, yәni uçuş trayektoriyası dәyişir. Bu cür idarәetmә stabillәşdirmә adlanır. H.i.o. avtomatik vә ya әl ilә (kosmonavt tәrәfindәn) yerinә yetirilә bilir.
