HƏYAT DƏYƏRİ – müәyyәn hәyat sәviyyәsinin saxlanılması xәrclәrinin dәyәr qiymәtlәndirilmәsi. Müәyyәn әrazinin (ölkә, region, şәhәr) hәr hansı sosial, sosial-demoqrafik vә ya gәlirli qrupu, yaxud әhalisi üçün zәruri olan әmtәә vә xidmәtlәr dәstinin orta dәyәri ilә ölçülür. İstehlak mәqsәdindәn asılı olaraq H.d.-nin hesablanmasında istifadә edilәn әmtәә vә xidmәtlәr seçilmiş sosial-gәlirli qrup üçün minimum (yaşayış minimumu), yaxud orta zәruri olur. Əmtәә vә xidmәtlәr dәsti sosial-demoqrafik әhali qrupuna vә regiona görә tәyin olunur. H.d. bir neçә amildәn – yaşayış әrazisindәn (mәs., digәr bәrabәr şәrtlәrdә cәnub ölkәlәrindә şimal ölkәlәrinә nisbәtәn aşağı, iri şәhәr vә paytaxtlarda daha yüksәkdir), inflyasiyanın sәviyyәsindәn (H.d. real vә nominal gәlirin nisbәtinә tәsir göstәrir) dövlәtin vergi, kredit, sosial siyasәtindәn asılıdır.
H ә y a t d ә y ә r i i n d e k s i qiymәtlәrin dәyişikliyi zamanı әhalinin maddi rifah sәviyyәsini әks etdirәn statistik göstәricidir. Bazis dövründә qәbul edilmiş vә cari qiymәtlәrlә qiymәtlәndirilmiş material nemәtlәr vә xidmәtlәrin istehlak sәbәtinin bazis dövrünün qiymәtlәri ilә hesablanan bazis dövrünün nemәt vә xidmәtlәrinin istehlak sәbәtinә nisbәti ilә müәyyәn olunur. İstehlak sәbәtlәri bu vә ya digәr ölkәdә әhalinin müxtәlif qrup vә tәbәqәlәrinin H.d.-ni qiymәtlәndirmәyә, hәmçinin ölkәlәrarası müqayisә aparmağa imkan verir. İstehlak sәbәtinin orta statistik dәyәri müәyyәn ölkәnin alıcılıq qabiliyyәti pariteti nәzәrә alınaraq vahid mәxrәcә gәtirilir. H.d. haqqında mәlumatların müqayisә olunması üçün vahid hesablama metodologiyası mühümdür. Bunu 2009 ildәn fәaliyyәt göstәrәn dünya mәlumatlar bazası “Numbeo” (mәrkәzi Serbiyadadır) tәmin edir. Müxtәlif әrazilәrin (200-dәn çox ölkә vә 5305 şәhәr) H.d. haqqında mәlumatları ehtiva edәn “Numbeo”da 1,8 mln. qiymәt nәzәrә alınmışdır (2015). Ən yüksәk H.d. indeksi London, Nyu-York vә Sidneydәdir.
