HİBBERELLİNLƏR – bitki hormonları; kimyәvi tәbiәtinә görә, adәtәn tәrkibindә lakton tsikli olan tetratsiklik mono-, di- vә trikarbon turşularıdır. 90-dan artıq H. ayrılmış vә identifikasiya olunmuşdur. Ayrılma ardıcıllığına vә quruluşunun müәyyәn edilmәsinә görә H. HA1, HA2, HA3 vә i.a. kimi qeyd olunur.
Hibberlin turşusu
Quruluşuna görә H. bir-birindәn az fәrqlәnir, lakin biol. aktivliyinә görә gözә çarpacaq dәrәcәdә seçilir. Hibberol turşusu (HA3) әn çox öyrәnilmişdir. İlk dәfә H. 1926 ildә yapon alimi E. Kurosava tәrәfindәn çәltikdә xәstәlik törәdәn (bakane, yaxud “eybәcәr zoğlar xәstәliyi”) mikroskopik göbәlәk (Gibberella fujikuroi) kulturasını öyrәnәrkәn aşkar edilmişdir; bu xәstәlik gövdәnin hәddәn artıq uzanması vә bitkinin mәhvi ilә müşayiәt olunur. Sonralar müәyyәn edildi ki, H.-i tәkcә mikroskopik göbәlәklәr deyil, hәtta bir çox bakteriyalar, yosunlar, hәmçinin tәrkibindә 1 kq çiy kütlәdә 0,01-dәn 1,4 mq-adәk H.-in olduğu aktiv böyüyәn bütün öyrәnilmiş bitkilәr әmәlә gәtirә bilir. H.-in fizioloji effekti daha çox hüceyrәlәrin bölünmәsi vә dartılması (daha çox gövdәnin, daha az kökün) hesabına tәzahür edir. Onlar toxumlarda, yumrularda vә soğanaqlarda dinclik dövrünü dayandırır, çiçәklәmәnin әmәlә gәlmәsinә vә eyni zamanda bitkinin çiçәklәmәyә vә bar vermәyә keçmәsinә sәbәb olur, tozcuqların vә tozcuq borularının cücәrmәsini stimulә edir, yumurtalığın mayalanmadan böyümәsi ilә nәticәlәnir, üzüm, qarağat vә tәrәvәz bitkilәrindә toxumsuz meyvәlәrin әmәlә gәlmәsinә sәbәb olur. Bitkilәrdә H.-in olmaması cırtdan boyluluğa, çoxluğu isә hәddәn artıq böyümәyә sәbәb olur. Kәnafda vә kәtanda lif çıxımını artırmaq, gilәmeyvәlәrin ölçüsünü böyütmәk, pomidorun mәhsul vermәsini sürәtlәndirmәk, yem otlarının mәhsuldarlığını yüksәltmәk, toxumların cücәrmәsinin stimulyasiyası vә s. mәqsәdlәrilә H. geniş tәtbiq edilir.
