HİDRAZİNİN ÜZVİ TÖRƏMƏLƏRİ – formal olaraq hidrazin molekulunda hidrogen atomlarının üzvi radikallarla әvәzolunması mәhsulları kimi baxılan kimyәvi birlәşmәlәr. Mono, di, tri vә tetraәvәzli hidrazinlәr (RHN–NH2, RHN–NHR vә R2N–NH2, R2N–NHR, R2N––NR2, burada R–üzvi radikal) fәrqlәndirilir. 1,2-Diәvәzli hidrazinlәr (mәs., hidrazobenzol C6H5HN–NHC6H5) – h i d r a z o b i r l ә ş m ә l ә r, asil- vә diasilәvәzli hidrazinlәr (mәs., asetil hidrazid CH3C(O)NH–NH2) – h i d r a z i d l ә r, hidrazinin aldehid vә ketonlarla ümumi formulu RR′=N–NH2 vә RR′=N– N=CRRʹ (R vә R′–üzvi radikallar vә ya hidrogen atomu) olan kondenslәşmә mәhsulları müvafiq olaraq h i d r a z o n l a r vә a z i n l ә r adlanır. Aşağı alkilhidrazinlәr sәciyyәvi iyli hiqroskopik, aşılayıcı (dәriyә, kauçuka, qismәn şüşәyә dә aşılayıcı tәsir göstәrir) mayelәrdir; spirtdә, efirdә vә suda hәll olurlar. Ali alkil hidrazinlәr vә hidrazidlәr, әksәr aril hidrazinlәr, hidrazidlәr kristallik maddәlәrdir. Mono- vә dialkilhidrazinlәr güclü, qalan H.ü.t. (tri- vә tetraarilhidrazinlәr istisna olmaqla) otaq temp-runda tәdricәn oksidlәşir, düz sәthә malik materialların üzәrindә yayıldıqda özözünә alovlana bilәr. H.ü.t. hidrazin molekulunda bir vә ya bir neçә hidrogen atomunun әvәzlәnmәsi ilә gedәn reaksiyalardan (alkillәşmә, asillәşmә, karbonil birlәşmәlәrlә kondenslәşmә) alınır. 1,1 – Dialkil- vә diarilhidrazinlәr, hәmçinin N-nitrozoaminlәrin katalitik hidrogenlәşmәsindәn alınır. H.ü.t. dәrman vasitәlәri, boyaq maddәlәri, optiki ağardıcılar, polimerlәşmә inisiatorları vә mәsamә әmәlә gәtiricilәrin sintezindә istifadә edilir. 1,1-Dimetilhidrazin raket yanacağıdır. Aşağı alkil hidrazinlәr zәhәrlidir, dәri vә tәnәffüs yollarını qıcıqlandırır.
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
“Azərbaycan” xüsusi cildi (Az)“Azərbaycan” xüsusi cildi (rus)I CİLDII CİLDIII CİLDIV CİLDV CİLDVI CİLDVII CİLDVIII CİLDIX CİLDX CİLDXI CİLD
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2007 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2012 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2009 |
| ISBN: | 978-9952-441-02-4 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2010 |
| ISBN: | 978-9952-441-05-5 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2011 |
| ISBN: | 978-9952-441-07-9 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2013 |
| ISBN: | 978-9952-441-03-1 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2014 |
| ISBN: | 978-9952-441-10-9 |
| Səhifələrin sayı: | 592 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2015 |
| ISBN: | 978-9952-441-11-6 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2016 |
| ISBN: | 978-9952-441-12-3 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | |
| ISBN: | |
| Səhifələrin sayı: |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2019 |
| ISBN: | 978-9952-441-17-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili | 2020 |
| ISBN: | 978-9952-441-18-5 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2024 |
| ISBN: | 978-9952-441-20-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
GİYAN – HİDROKORTİZÓN
HİDRAZİNİN ÜZVİ TÖRƏMƏLƏRİ
HİDRAZİNİN ÜZVİ TÖRƏMƏLƏRİ – formal olaraq hidrazin molekulunda hidrogen atomlarının üzvi radikallarla әvәzolunması mәhsulları kimi baxılan kimyәvi birlәşmәlәr. Mono, di, tri vә tetraәvәzli hidrazinlәr (RHN–NH2, RHN–NHR vә R2N–NH2, R2N–NHR, R2N––NR2, burada R–üzvi radikal) fәrqlәndirilir. 1,2-Diәvәzli hidrazinlәr (mәs., hidrazobenzol C6H5HN–NHC6H5) – h i d r a z o b i r l ә ş m ә l ә r, asil- vә diasilәvәzli hidrazinlәr (mәs., asetil hidrazid CH3C(O)NH–NH2) – h i d r a z i d l ә r, hidrazinin aldehid vә ketonlarla ümumi formulu RR′=N–NH2 vә RR′=N– N=CRRʹ (R vә R′–üzvi radikallar vә ya hidrogen atomu) olan kondenslәşmә mәhsulları müvafiq olaraq h i d r a z o n l a r vә a z i n l ә r adlanır. Aşağı alkilhidrazinlәr sәciyyәvi iyli hiqroskopik, aşılayıcı (dәriyә, kauçuka, qismәn şüşәyә dә aşılayıcı tәsir göstәrir) mayelәrdir; spirtdә, efirdә vә suda hәll olurlar. Ali alkil hidrazinlәr vә hidrazidlәr, әksәr aril hidrazinlәr, hidrazidlәr kristallik maddәlәrdir. Mono- vә dialkilhidrazinlәr güclü, qalan H.ü.t. (tri- vә tetraarilhidrazinlәr istisna olmaqla) otaq temp-runda tәdricәn oksidlәşir, düz sәthә malik materialların üzәrindә yayıldıqda özözünә alovlana bilәr. H.ü.t. hidrazin molekulunda bir vә ya bir neçә hidrogen atomunun әvәzlәnmәsi ilә gedәn reaksiyalardan (alkillәşmә, asillәşmә, karbonil birlәşmәlәrlә kondenslәşmә) alınır. 1,1 – Dialkil- vә diarilhidrazinlәr, hәmçinin N-nitrozoaminlәrin katalitik hidrogenlәşmәsindәn alınır. H.ü.t. dәrman vasitәlәri, boyaq maddәlәri, optiki ağardıcılar, polimerlәşmә inisiatorları vә mәsamә әmәlә gәtiricilәrin sintezindә istifadә edilir. 1,1-Dimetilhidrazin raket yanacağıdır. Aşağı alkil hidrazinlәr zәhәrlidir, dәri vә tәnәffüs yollarını qıcıqlandırır.
HİDRAZİNİN ÜZVİ TÖRƏMƏLƏRİ
HİDRAZİNİN ÜZVİ TÖRƏMƏLƏRİ – formal olaraq hidrazin molekulunda hidrogen atomlarının üzvi radikallarla әvәzolunması mәhsulları kimi baxılan kimyәvi birlәşmәlәr. Mono, di, tri vә tetraәvәzli hidrazinlәr (RHN–NH2, RHN–NHR vә R2N–NH2, R2N–NHR, R2N––NR2, burada R–üzvi radikal) fәrqlәndirilir. 1,2-Diәvәzli hidrazinlәr (mәs., hidrazobenzol C6H5HN–NHC6H5) – h i d r a z o b i r l ә ş m ә l ә r, asil- vә diasilәvәzli hidrazinlәr (mәs., asetil hidrazid CH3C(O)NH–NH2) – h i d r a z i d l ә r, hidrazinin aldehid vә ketonlarla ümumi formulu RR′=N–NH2 vә RR′=N– N=CRRʹ (R vә R′–üzvi radikallar vә ya hidrogen atomu) olan kondenslәşmә mәhsulları müvafiq olaraq h i d r a z o n l a r vә a z i n l ә r adlanır. Aşağı alkilhidrazinlәr sәciyyәvi iyli hiqroskopik, aşılayıcı (dәriyә, kauçuka, qismәn şüşәyә dә aşılayıcı tәsir göstәrir) mayelәrdir; spirtdә, efirdә vә suda hәll olurlar. Ali alkil hidrazinlәr vә hidrazidlәr, әksәr aril hidrazinlәr, hidrazidlәr kristallik maddәlәrdir. Mono- vә dialkilhidrazinlәr güclü, qalan H.ü.t. (tri- vә tetraarilhidrazinlәr istisna olmaqla) otaq temp-runda tәdricәn oksidlәşir, düz sәthә malik materialların üzәrindә yayıldıqda özözünә alovlana bilәr. H.ü.t. hidrazin molekulunda bir vә ya bir neçә hidrogen atomunun әvәzlәnmәsi ilә gedәn reaksiyalardan (alkillәşmә, asillәşmә, karbonil birlәşmәlәrlә kondenslәşmә) alınır. 1,1 – Dialkil- vә diarilhidrazinlәr, hәmçinin N-nitrozoaminlәrin katalitik hidrogenlәşmәsindәn alınır. H.ü.t. dәrman vasitәlәri, boyaq maddәlәri, optiki ağardıcılar, polimerlәşmә inisiatorları vә mәsamә әmәlә gәtiricilәrin sintezindә istifadә edilir. 1,1-Dimetilhidrazin raket yanacağıdır. Aşağı alkil hidrazinlәr zәhәrlidir, dәri vә tәnәffüs yollarını qıcıqlandırır.
