HİDROGEN-SULFİD – kükürdün hidrogenlә әn sadә birlәşmәsi, H2S; rәngsiz, lax yumurta iyi verәn qaz; tәr. –85,6ºC, tqayn. –60,38ºC. 20ºC-dә bir hәcm suda vә etil spirtindә müvafiq olaraq 2,91 vә 7,42 hәcm H.-s. hәll olur. Suda hәll olduqda sulfid turşusu әmәlә gәlir; zәif turşudur. Adi temp-rda davamlıdır; 400ºC-dәn yuxarı temp-rda termiki dissosiasiya edir, 1690ºC-dә isә kükürd vә hidrogenә tam parçalanır. H.-s. güclü reduksiya edicidir. Havada tәdricәn sәrbәst kükürdә qәdәr oksidlәşir. 250ºC-dә alovlanır, yandıqda SO2 vә H2O, oksigen çatışmadıqda S vә H2O әmәlә gәtirir. H.-s. halogenlәrlә asan oksidlәşәrәk onları hidrogen-halogenid turşularıına qәdәr reduksiya edir. Güclü oksidlәşdiricilәr (nitrat turşusu, xlor) H.-s.-i H2SO4-ә qәdәr oksidlәşdirir. H.-s. әksәr metallarla xüsusilә yüksәk temp-rda vә ya nәmlikdә asan reaksiyaya girәrәk müvafiq sulfidlәr әmәlә gәtirir. Quru H.-s. civә, gümüş, mis kimi metallarla qarşılıqlı tәsirdә olmur, lakin hava vә nәmliyin iştirakı ilә reaksiya sürәtlә gedir. H.-s. tәbiәtdә әsasәn neft vә tәbii qaz yataqlarında, hәmçinin vulkan qazlarında vә mineral bulaq sularında rast gәlinir. H.-s.-i 500ºC-dә katalizatorun iştirakı ilә kükürd vә hidrogendәn sintez etmәk olar. Labarotoriya şәraitindә H2SO4-ün dәmirsulfidә tәsirindәn alınır. Sәnayedә neftin, tәbii vә sәnaye qazlarının tәmizlәnmәsindә әlavә mәhsul kimi alınır. H.-s. әsasәn sulfat turşusu vә elemantar kükürdün istehsalında tәtbiq edilir. Bundan başqa müxtәlif sulfidlәrin (mәs., Na2S, NaHS), hәmçinin üzvi sintezdә tiobirlәşmәlәrin alınmasında istifadә olunur. H.-s. partlayış tәhlükәli vә toksiki qazdır.
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
“Azərbaycan” xüsusi cildi (Az)“Azərbaycan” xüsusi cildi (rus)I CİLDII CİLDIII CİLDIV CİLDV CİLDVI CİLDVII CİLDVIII CİLDIX CİLDX CİLDXI CİLD
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2007 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2012 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2009 |
| ISBN: | 978-9952-441-02-4 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2010 |
| ISBN: | 978-9952-441-05-5 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2011 |
| ISBN: | 978-9952-441-07-9 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2013 |
| ISBN: | 978-9952-441-03-1 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2014 |
| ISBN: | 978-9952-441-10-9 |
| Səhifələrin sayı: | 592 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2015 |
| ISBN: | 978-9952-441-11-6 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2016 |
| ISBN: | 978-9952-441-12-3 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | |
| ISBN: | |
| Səhifələrin sayı: |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2019 |
| ISBN: | 978-9952-441-17-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili | 2020 |
| ISBN: | 978-9952-441-18-5 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2024 |
| ISBN: | 978-9952-441-20-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
GİYAN – HİDROKSİLAMİN
HİDROGEN-SULFİD
HİDROGEN-SULFİD – kükürdün hidrogenlә әn sadә birlәşmәsi, H2S; rәngsiz, lax yumurta iyi verәn qaz; tәr. –85,6ºC, tqayn. –60,38ºC. 20ºC-dә bir hәcm suda vә etil spirtindә müvafiq olaraq 2,91 vә 7,42 hәcm H.-s. hәll olur. Suda hәll olduqda sulfid turşusu әmәlә gәlir; zәif turşudur. Adi temp-rda davamlıdır; 400ºC-dәn yuxarı temp-rda termiki dissosiasiya edir, 1690ºC-dә isә kükürd vә hidrogenә tam parçalanır. H.-s. güclü reduksiya edicidir. Havada tәdricәn sәrbәst kükürdә qәdәr oksidlәşir. 250ºC-dә alovlanır, yandıqda SO2 vә H2O, oksigen çatışmadıqda S vә H2O әmәlә gәtirir. H.-s. halogenlәrlә asan oksidlәşәrәk onları hidrogen-halogenid turşularıına qәdәr reduksiya edir. Güclü oksidlәşdiricilәr (nitrat turşusu, xlor) H.-s.-i H2SO4-ә qәdәr oksidlәşdirir. H.-s. әksәr metallarla xüsusilә yüksәk temp-rda vә ya nәmlikdә asan reaksiyaya girәrәk müvafiq sulfidlәr әmәlә gәtirir. Quru H.-s. civә, gümüş, mis kimi metallarla qarşılıqlı tәsirdә olmur, lakin hava vә nәmliyin iştirakı ilә reaksiya sürәtlә gedir. H.-s. tәbiәtdә әsasәn neft vә tәbii qaz yataqlarında, hәmçinin vulkan qazlarında vә mineral bulaq sularında rast gәlinir. H.-s.-i 500ºC-dә katalizatorun iştirakı ilә kükürd vә hidrogendәn sintez etmәk olar. Labarotoriya şәraitindә H2SO4-ün dәmirsulfidә tәsirindәn alınır. Sәnayedә neftin, tәbii vә sәnaye qazlarının tәmizlәnmәsindә әlavә mәhsul kimi alınır. H.-s. әsasәn sulfat turşusu vә elemantar kükürdün istehsalında tәtbiq edilir. Bundan başqa müxtәlif sulfidlәrin (mәs., Na2S, NaHS), hәmçinin üzvi sintezdә tiobirlәşmәlәrin alınmasında istifadә olunur. H.-s. partlayış tәhlükәli vә toksiki qazdır.
HİDROGEN-SULFİD
HİDROGEN-SULFİD – kükürdün hidrogenlә әn sadә birlәşmәsi, H2S; rәngsiz, lax yumurta iyi verәn qaz; tәr. –85,6ºC, tqayn. –60,38ºC. 20ºC-dә bir hәcm suda vә etil spirtindә müvafiq olaraq 2,91 vә 7,42 hәcm H.-s. hәll olur. Suda hәll olduqda sulfid turşusu әmәlә gәlir; zәif turşudur. Adi temp-rda davamlıdır; 400ºC-dәn yuxarı temp-rda termiki dissosiasiya edir, 1690ºC-dә isә kükürd vә hidrogenә tam parçalanır. H.-s. güclü reduksiya edicidir. Havada tәdricәn sәrbәst kükürdә qәdәr oksidlәşir. 250ºC-dә alovlanır, yandıqda SO2 vә H2O, oksigen çatışmadıqda S vә H2O әmәlә gәtirir. H.-s. halogenlәrlә asan oksidlәşәrәk onları hidrogen-halogenid turşularıına qәdәr reduksiya edir. Güclü oksidlәşdiricilәr (nitrat turşusu, xlor) H.-s.-i H2SO4-ә qәdәr oksidlәşdirir. H.-s. әksәr metallarla xüsusilә yüksәk temp-rda vә ya nәmlikdә asan reaksiyaya girәrәk müvafiq sulfidlәr әmәlә gәtirir. Quru H.-s. civә, gümüş, mis kimi metallarla qarşılıqlı tәsirdә olmur, lakin hava vә nәmliyin iştirakı ilә reaksiya sürәtlә gedir. H.-s. tәbiәtdә әsasәn neft vә tәbii qaz yataqlarında, hәmçinin vulkan qazlarında vә mineral bulaq sularında rast gәlinir. H.-s.-i 500ºC-dә katalizatorun iştirakı ilә kükürd vә hidrogendәn sintez etmәk olar. Labarotoriya şәraitindә H2SO4-ün dәmirsulfidә tәsirindәn alınır. Sәnayedә neftin, tәbii vә sәnaye qazlarının tәmizlәnmәsindә әlavә mәhsul kimi alınır. H.-s. әsasәn sulfat turşusu vә elemantar kükürdün istehsalında tәtbiq edilir. Bundan başqa müxtәlif sulfidlәrin (mәs., Na2S, NaHS), hәmçinin üzvi sintezdә tiobirlәşmәlәrin alınmasında istifadә olunur. H.-s. partlayış tәhlükәli vә toksiki qazdır.
