HİDROGEOLÓGİYA (hidro... + geologiya) – yeraltı sular haqqında elm; geologiyanın bir sahәsi. Yeraltı suların әmәlә gәlmәsini, tәrkibini, xüsusiyyәtini, yatım şәraitini vә yayılmasını, geol. struktur vә süxurlarla әlaqәsini, qidalanmasını, hәrәkәt qanunlarını, rejimini, ehtiyatını, atm. vә yerüstü sularla qarşılıqlı әlaqәsini, müxtәlif tip yeraltı sulardan istifadәni, onların tükәnmә vә antropogen çirklәnmәdәn qorunması problemlәrini vә s.-ni öyrәnir. H.-da: ümumi H. (yeraltı suların әmәlә gәlmәsi, onların fiziki vә kimyәvi xassәlәri, yerlәşdirici süxurlarla qarşılıqlı tәsiri vә s.-dәn bәhs edir); yeraltı suların dinamikası, axtarışı vә kәşfi (su tәchizatı, suvarma vә s. mәqsәdlәr üçün yeraltı su yataqlarının aşkar edilmәsi, mühәndisi qurğuların tikintisindә, qurutma tәdbirlәri vә irriqasiyada meydana çıxan mәsәlәlәrin hәlli ilә mәşğul olur); faydalı qazıntı yataqlarının H.-sı (yataqların hidrogeoloji xüsusiyyәtindәn, sulaşmasından vә onlarla mübarizә tәdbirlәrindәn vә s. bәhs edir), regional H. (geol. strukturlarla әlaqәdar müxtәlif tәbii şәraitdә yeraltı suların yayılması qanunauyğunluqlarını tәdqiq edir), mineral suların H.-sı (mineral suların әmәlә gәlmәsi, tәsnifatı vә s. mәsәlәlәrin tәdqiqi vә onların praktiki istifadәsi problemlәrinin hәlli ilә mәşğul olur), meliorativ H. (suvarılan vә qurudulan әrazilәrin k.t. mәnimsәnilmәsini daha da sәmәrәlәşdirmәk mәqsәdi ilә onların hidrogeoloji şәraitinin yaxşılaşdırılması metodlarını hazırlayır), hidrogeokimya (yeraltı suların kimyәvi tәrkibinin әmәlәgәlmә proseslәrini vә onların kimyәvi elementlәrinin miqrasiyası qanunauyğunluqlarını vә s. öyrәnir) vә s. bölmәlәrini ayırırlar. H. geologiya, geokimya, geokriologiya, hidrologiya, meteorologiya vә d. Yer elmlәri ilә, hәmçinin fizika vә kimya ilә sıx әlaqәdardır. Yeraltı sular barәdә mәlumatlar e.ә. 3-cü minillikdәn mәlumdur; onların әmәlә gәlmәsi vә toplanma şәraiti haqqında ilkin işlәrә e.ә. 1-ci minillikdә Fales, Platon, Aristotel vә Lukretsinin işlәrindә rast gәlinir. Vitruvi, Biruni vә M.Karadinin әsәrlәrindәki fikirlәr yeraltı suların formalaşmasının müasir anlayışına daha yaxındır. 16–17 әsrlәrdә Avropa alimlәrinin (G.Aqrikola, B.Palissi, R.Dekart, İ.Kepler, A.Kirxer) işlәrindә Yeraltı suların әmәlә gәlmәsi vә onların Yer qabığında hәrәkәti barәdә mәsәlәlәr öz әksini tapmışdır. H.-nın tәşәkkülü fransız alimlәrindәn E.Mariott, A.Darsi, J.Düpyüinin, Avstriya geoloqu E.Züssün, rus alimlәrindәn M.V.Lomonosov, V.M. Severgin, A.P.Pavlov, V.V.Dokuçayev, N.İ.Andrusov, V.İ.Vernadski vә b.-nın adı ilә bağlıdır. Azәrb.-da H.-nın inkişaf tarixi barәdә bax Azәrbaycan xüsusi cildinin Geologiya bölmәsinә.
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
“Azərbaycan” xüsusi cildi (Az)“Azərbaycan” xüsusi cildi (rus)I CİLDII CİLDIII CİLDIV CİLDV CİLDVI CİLDVII CİLDVIII CİLDIX CİLDX CİLDXI CİLD
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2007 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2012 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2009 |
| ISBN: | 978-9952-441-02-4 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2010 |
| ISBN: | 978-9952-441-05-5 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2011 |
| ISBN: | 978-9952-441-07-9 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2013 |
| ISBN: | 978-9952-441-03-1 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2014 |
| ISBN: | 978-9952-441-10-9 |
| Səhifələrin sayı: | 592 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2015 |
| ISBN: | 978-9952-441-11-6 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2016 |
| ISBN: | 978-9952-441-12-3 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | |
| ISBN: | |
| Səhifələrin sayı: |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2019 |
| ISBN: | 978-9952-441-17-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili | 2020 |
| ISBN: | 978-9952-441-18-5 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2024 |
| ISBN: | 978-9952-441-20-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
GİYAN – HİDROKSİLAMİN
HİDROGEOLÓGİYA
HİDROGEOLÓGİYA (hidro... + geologiya) – yeraltı sular haqqında elm; geologiyanın bir sahәsi. Yeraltı suların әmәlә gәlmәsini, tәrkibini, xüsusiyyәtini, yatım şәraitini vә yayılmasını, geol. struktur vә süxurlarla әlaqәsini, qidalanmasını, hәrәkәt qanunlarını, rejimini, ehtiyatını, atm. vә yerüstü sularla qarşılıqlı әlaqәsini, müxtәlif tip yeraltı sulardan istifadәni, onların tükәnmә vә antropogen çirklәnmәdәn qorunması problemlәrini vә s.-ni öyrәnir. H.-da: ümumi H. (yeraltı suların әmәlә gәlmәsi, onların fiziki vә kimyәvi xassәlәri, yerlәşdirici süxurlarla qarşılıqlı tәsiri vә s.-dәn bәhs edir); yeraltı suların dinamikası, axtarışı vә kәşfi (su tәchizatı, suvarma vә s. mәqsәdlәr üçün yeraltı su yataqlarının aşkar edilmәsi, mühәndisi qurğuların tikintisindә, qurutma tәdbirlәri vә irriqasiyada meydana çıxan mәsәlәlәrin hәlli ilә mәşğul olur); faydalı qazıntı yataqlarının H.-sı (yataqların hidrogeoloji xüsusiyyәtindәn, sulaşmasından vә onlarla mübarizә tәdbirlәrindәn vә s. bәhs edir), regional H. (geol. strukturlarla әlaqәdar müxtәlif tәbii şәraitdә yeraltı suların yayılması qanunauyğunluqlarını tәdqiq edir), mineral suların H.-sı (mineral suların әmәlә gәlmәsi, tәsnifatı vә s. mәsәlәlәrin tәdqiqi vә onların praktiki istifadәsi problemlәrinin hәlli ilә mәşğul olur), meliorativ H. (suvarılan vә qurudulan әrazilәrin k.t. mәnimsәnilmәsini daha da sәmәrәlәşdirmәk mәqsәdi ilә onların hidrogeoloji şәraitinin yaxşılaşdırılması metodlarını hazırlayır), hidrogeokimya (yeraltı suların kimyәvi tәrkibinin әmәlәgәlmә proseslәrini vә onların kimyәvi elementlәrinin miqrasiyası qanunauyğunluqlarını vә s. öyrәnir) vә s. bölmәlәrini ayırırlar. H. geologiya, geokimya, geokriologiya, hidrologiya, meteorologiya vә d. Yer elmlәri ilә, hәmçinin fizika vә kimya ilә sıx әlaqәdardır. Yeraltı sular barәdә mәlumatlar e.ә. 3-cü minillikdәn mәlumdur; onların әmәlә gәlmәsi vә toplanma şәraiti haqqında ilkin işlәrә e.ә. 1-ci minillikdә Fales, Platon, Aristotel vә Lukretsinin işlәrindә rast gәlinir. Vitruvi, Biruni vә M.Karadinin әsәrlәrindәki fikirlәr yeraltı suların formalaşmasının müasir anlayışına daha yaxındır. 16–17 әsrlәrdә Avropa alimlәrinin (G.Aqrikola, B.Palissi, R.Dekart, İ.Kepler, A.Kirxer) işlәrindә Yeraltı suların әmәlә gәlmәsi vә onların Yer qabığında hәrәkәti barәdә mәsәlәlәr öz әksini tapmışdır. H.-nın tәşәkkülü fransız alimlәrindәn E.Mariott, A.Darsi, J.Düpyüinin, Avstriya geoloqu E.Züssün, rus alimlәrindәn M.V.Lomonosov, V.M. Severgin, A.P.Pavlov, V.V.Dokuçayev, N.İ.Andrusov, V.İ.Vernadski vә b.-nın adı ilә bağlıdır. Azәrb.-da H.-nın inkişaf tarixi barәdә bax Azәrbaycan xüsusi cildinin Geologiya bölmәsinә.
HİDROGEOLÓGİYA
HİDROGEOLÓGİYA (hidro... + geologiya) – yeraltı sular haqqında elm; geologiyanın bir sahәsi. Yeraltı suların әmәlә gәlmәsini, tәrkibini, xüsusiyyәtini, yatım şәraitini vә yayılmasını, geol. struktur vә süxurlarla әlaqәsini, qidalanmasını, hәrәkәt qanunlarını, rejimini, ehtiyatını, atm. vә yerüstü sularla qarşılıqlı әlaqәsini, müxtәlif tip yeraltı sulardan istifadәni, onların tükәnmә vә antropogen çirklәnmәdәn qorunması problemlәrini vә s.-ni öyrәnir. H.-da: ümumi H. (yeraltı suların әmәlә gәlmәsi, onların fiziki vә kimyәvi xassәlәri, yerlәşdirici süxurlarla qarşılıqlı tәsiri vә s.-dәn bәhs edir); yeraltı suların dinamikası, axtarışı vә kәşfi (su tәchizatı, suvarma vә s. mәqsәdlәr üçün yeraltı su yataqlarının aşkar edilmәsi, mühәndisi qurğuların tikintisindә, qurutma tәdbirlәri vә irriqasiyada meydana çıxan mәsәlәlәrin hәlli ilә mәşğul olur); faydalı qazıntı yataqlarının H.-sı (yataqların hidrogeoloji xüsusiyyәtindәn, sulaşmasından vә onlarla mübarizә tәdbirlәrindәn vә s. bәhs edir), regional H. (geol. strukturlarla әlaqәdar müxtәlif tәbii şәraitdә yeraltı suların yayılması qanunauyğunluqlarını tәdqiq edir), mineral suların H.-sı (mineral suların әmәlә gәlmәsi, tәsnifatı vә s. mәsәlәlәrin tәdqiqi vә onların praktiki istifadәsi problemlәrinin hәlli ilә mәşğul olur), meliorativ H. (suvarılan vә qurudulan әrazilәrin k.t. mәnimsәnilmәsini daha da sәmәrәlәşdirmәk mәqsәdi ilә onların hidrogeoloji şәraitinin yaxşılaşdırılması metodlarını hazırlayır), hidrogeokimya (yeraltı suların kimyәvi tәrkibinin әmәlәgәlmә proseslәrini vә onların kimyәvi elementlәrinin miqrasiyası qanunauyğunluqlarını vә s. öyrәnir) vә s. bölmәlәrini ayırırlar. H. geologiya, geokimya, geokriologiya, hidrologiya, meteorologiya vә d. Yer elmlәri ilә, hәmçinin fizika vә kimya ilә sıx әlaqәdardır. Yeraltı sular barәdә mәlumatlar e.ә. 3-cü minillikdәn mәlumdur; onların әmәlә gәlmәsi vә toplanma şәraiti haqqında ilkin işlәrә e.ә. 1-ci minillikdә Fales, Platon, Aristotel vә Lukretsinin işlәrindә rast gәlinir. Vitruvi, Biruni vә M.Karadinin әsәrlәrindәki fikirlәr yeraltı suların formalaşmasının müasir anlayışına daha yaxındır. 16–17 әsrlәrdә Avropa alimlәrinin (G.Aqrikola, B.Palissi, R.Dekart, İ.Kepler, A.Kirxer) işlәrindә Yeraltı suların әmәlә gәlmәsi vә onların Yer qabığında hәrәkәti barәdә mәsәlәlәr öz әksini tapmışdır. H.-nın tәşәkkülü fransız alimlәrindәn E.Mariott, A.Darsi, J.Düpyüinin, Avstriya geoloqu E.Züssün, rus alimlәrindәn M.V.Lomonosov, V.M. Severgin, A.P.Pavlov, V.V.Dokuçayev, N.İ.Andrusov, V.İ.Vernadski vә b.-nın adı ilә bağlıdır. Azәrb.-da H.-nın inkişaf tarixi barәdә bax Azәrbaycan xüsusi cildinin Geologiya bölmәsinә.
