HİDROKSİNİTRİLLƏR, h i d r o k s i t u r ş u l a r ı n n i t r i l l ә r i – molekulunda hidroksil vә nitril qrupları olan üzvi birlәşmәlәr. Karbohidrogen radikalının tipinә görә alifatik, alitsiklik vә aromatik H.-ә ayrılır. Funksional qrupların qarşılıqlı vәziyyәtinә görә bir karbon atomunda OH vә CN qrupları olan s i a n h i d r i n l ә r – α-H., qonşu karbon atomlarında OH vә CH qrupları saxlayan 1,2-H. (β-H.) vә s. ayırd edilir. H. rәngsiz maye vә ya kristallardır; üzvi hәlledicilәrdә yaxşı hәll olur, aşağı alifatik H. hәmçinin suda asan hәll olur. H. nitrillәrin vә spirtlәrin (aromatik H.–fenolların), xassәlәrinә, hәmçinin CN vә OH qruplarının qarşılıqlı tәsiri ilә şәrtlәnәn sәciyyәvi xassәlәrә malikdir. α- vә β-H. әsasәn hidrogen-sianidin karbonil vә epoksid birlәşmәlәrlә reaksiyasından alınır. Aromatik H. mis-sianidin CuCN halogenәvәzli fenollara tәsirindәn vә ya alkil fenolların katalitik oksidlәşdirici ammonolizindәn alınır. Asetonsianhidrin (CH3)2C(OH)CN, etilensianhidrin HOCH2CH2CN, qlikol, süd vә badam turşularının müvafiq nitrillәri – HOCH2CN, CH3CH(OH)CN, C6H5CH(OH)CN sәnaye әhәmiyyәtlidir. Onlar akril vә metakril turşuların, hәmçinin bu turşuların mürәkkәb efirlәri vә nitrillәrinin, aminturşuların, bir sıra yuyucu vә әtirli maddәlәrin, polimerlәrin istehsalında istifadә olunur. H. zәhәrlidir, toksikliyinә görә hidrogen-sianidә yaxındır.
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
“Azərbaycan” xüsusi cildi (Az)“Azərbaycan” xüsusi cildi (rus)I CİLDII CİLDIII CİLDIV CİLDV CİLDVI CİLDVII CİLDVIII CİLDIX CİLDX CİLDXI CİLD
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2007 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2012 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2009 |
| ISBN: | 978-9952-441-02-4 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2010 |
| ISBN: | 978-9952-441-05-5 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2011 |
| ISBN: | 978-9952-441-07-9 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2013 |
| ISBN: | 978-9952-441-03-1 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2014 |
| ISBN: | 978-9952-441-10-9 |
| Səhifələrin sayı: | 592 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2015 |
| ISBN: | 978-9952-441-11-6 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2016 |
| ISBN: | 978-9952-441-12-3 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | |
| ISBN: | |
| Səhifələrin sayı: |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2019 |
| ISBN: | 978-9952-441-17-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili | 2020 |
| ISBN: | 978-9952-441-18-5 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2024 |
| ISBN: | 978-9952-441-20-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
GİYAN – HAVA HÜCUMUNDAN MÜDAFİƏ QOŞUNLARI
HİDROKSİNİTRİLLƏR
HİDROKSİNİTRİLLƏR, h i d r o k s i t u r ş u l a r ı n n i t r i l l ә r i – molekulunda hidroksil vә nitril qrupları olan üzvi birlәşmәlәr. Karbohidrogen radikalının tipinә görә alifatik, alitsiklik vә aromatik H.-ә ayrılır. Funksional qrupların qarşılıqlı vәziyyәtinә görә bir karbon atomunda OH vә CN qrupları olan s i a n h i d r i n l ә r – α-H., qonşu karbon atomlarında OH vә CH qrupları saxlayan 1,2-H. (β-H.) vә s. ayırd edilir. H. rәngsiz maye vә ya kristallardır; üzvi hәlledicilәrdә yaxşı hәll olur, aşağı alifatik H. hәmçinin suda asan hәll olur. H. nitrillәrin vә spirtlәrin (aromatik H.–fenolların), xassәlәrinә, hәmçinin CN vә OH qruplarının qarşılıqlı tәsiri ilә şәrtlәnәn sәciyyәvi xassәlәrә malikdir. α- vә β-H. әsasәn hidrogen-sianidin karbonil vә epoksid birlәşmәlәrlә reaksiyasından alınır. Aromatik H. mis-sianidin CuCN halogenәvәzli fenollara tәsirindәn vә ya alkil fenolların katalitik oksidlәşdirici ammonolizindәn alınır. Asetonsianhidrin (CH3)2C(OH)CN, etilensianhidrin HOCH2CH2CN, qlikol, süd vә badam turşularının müvafiq nitrillәri – HOCH2CN, CH3CH(OH)CN, C6H5CH(OH)CN sәnaye әhәmiyyәtlidir. Onlar akril vә metakril turşuların, hәmçinin bu turşuların mürәkkәb efirlәri vә nitrillәrinin, aminturşuların, bir sıra yuyucu vә әtirli maddәlәrin, polimerlәrin istehsalında istifadә olunur. H. zәhәrlidir, toksikliyinә görә hidrogen-sianidә yaxındır.
HİDROKSİNİTRİLLƏR
HİDROKSİNİTRİLLƏR, h i d r o k s i t u r ş u l a r ı n n i t r i l l ә r i – molekulunda hidroksil vә nitril qrupları olan üzvi birlәşmәlәr. Karbohidrogen radikalının tipinә görә alifatik, alitsiklik vә aromatik H.-ә ayrılır. Funksional qrupların qarşılıqlı vәziyyәtinә görә bir karbon atomunda OH vә CN qrupları olan s i a n h i d r i n l ә r – α-H., qonşu karbon atomlarında OH vә CH qrupları saxlayan 1,2-H. (β-H.) vә s. ayırd edilir. H. rәngsiz maye vә ya kristallardır; üzvi hәlledicilәrdә yaxşı hәll olur, aşağı alifatik H. hәmçinin suda asan hәll olur. H. nitrillәrin vә spirtlәrin (aromatik H.–fenolların), xassәlәrinә, hәmçinin CN vә OH qruplarının qarşılıqlı tәsiri ilә şәrtlәnәn sәciyyәvi xassәlәrә malikdir. α- vә β-H. әsasәn hidrogen-sianidin karbonil vә epoksid birlәşmәlәrlә reaksiyasından alınır. Aromatik H. mis-sianidin CuCN halogenәvәzli fenollara tәsirindәn vә ya alkil fenolların katalitik oksidlәşdirici ammonolizindәn alınır. Asetonsianhidrin (CH3)2C(OH)CN, etilensianhidrin HOCH2CH2CN, qlikol, süd vә badam turşularının müvafiq nitrillәri – HOCH2CN, CH3CH(OH)CN, C6H5CH(OH)CN sәnaye әhәmiyyәtlidir. Onlar akril vә metakril turşuların, hәmçinin bu turşuların mürәkkәb efirlәri vә nitrillәrinin, aminturşuların, bir sıra yuyucu vә әtirli maddәlәrin, polimerlәrin istehsalında istifadә olunur. H. zәhәrlidir, toksikliyinә görә hidrogen-sianidә yaxındır.
