HİDROKSİTURŞULAR, h i d r o k s i k a r b o n t u r ş u l a r ı – molekulunda karboksil vә hidroksil qrupları olan üzvi birlәşmәlәr. Tәbiәtdә geniş yayılmışdır, bәzi H. biokimyәvi proseslәrdә mühüm rol oynayır. Karbohidrogen radikalının tipinә görә alifatik [mәs., hidroksisirkә (qlikol) turşusu], aromatik [mәs., o-hidroksibenzoy turşusu (salisil turşusu)] vә alitsiklik H.-a ayrılır; OH-qrupunun sayına görә mono-, di- vә polihidroksiәvәzli turşulara [mәs., hidroksi kәhrәba turşusu (alma turşusu)] vә dihidroksi kәhrәba turşularına (çaxır turşuları) bölünür. COOH-qrupunun sayına görә mono-, di- vә polikarbon H.-a [mәs., 2-hidroksi-1, 2, 3-propantri karbon turşusu (limon turşusu)] ayırd edilir. COOH vә OH qruplarının qarşılıqlı vәziyyәtinә görә 1,2- H.(α), 1,3-H.(β), 1, 4-H.(γ) vә s. [mәs., α- hidroksipropion turşusu (süd turşusu)] vә β-hidroksi propion (hidrakril) turşusuna HOCH2CH2COOH ayrılır. H. kristallik maddәlәrdir (aşağı nümayәndәlәri çox hiqroskopik olduğuna görә siropa bәnzәr mayelәrdir), suda yaxşı hәll olur. Əksәr H.-da bir vә ya bir neçә assimmetrik karbon atomu olur vә onlar enan- tiomerlәr şәklindә mövcuddur. Müvafiq karbon turşularına nisbәtәn güclü turşulardır. H. karbon turşuları vә spirtlәrin (aromatik H. fenolların) kimyәvi xassәlәrini, hәmçinin COOH vә OH qruplarının qarşılıqlı tәsiri ilә şәrtlәnәn sәciyyәvi xassәlәr göstәrir. H. halogen әvәzli turşuların vә hidroksi nitrillәrin hidrolizi ilә; doymamış turşulara suyun birlәşmәsindәn; aldehid vә ketonların reduksiyasından; nitrit turşusunun aminturşulara tәsirindәn vә s. alınır. H. qida mәhsulları üçün konservant, qida әtirlәyicilәri, şәrab vә meyvә sularının, lak-boya materialları üçün plastifikatorların istehsalında, dәrman vasitәlәrinin sintezindә, yunun boyanmasında rәngab, dәri aşılayıcısı, emulqator vә s. kimi tәtbiq edilir.
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
“Azərbaycan” xüsusi cildi (Az)“Azərbaycan” xüsusi cildi (rus)I CİLDII CİLDIII CİLDIV CİLDV CİLDVI CİLDVII CİLDVIII CİLDIX CİLDX CİLDXI CİLD
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2007 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2012 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2009 |
| ISBN: | 978-9952-441-02-4 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2010 |
| ISBN: | 978-9952-441-05-5 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2011 |
| ISBN: | 978-9952-441-07-9 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2013 |
| ISBN: | 978-9952-441-03-1 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2014 |
| ISBN: | 978-9952-441-10-9 |
| Səhifələrin sayı: | 592 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2015 |
| ISBN: | 978-9952-441-11-6 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2016 |
| ISBN: | 978-9952-441-12-3 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | |
| ISBN: | |
| Səhifələrin sayı: |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2019 |
| ISBN: | 978-9952-441-17-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili | 2020 |
| ISBN: | 978-9952-441-18-5 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2024 |
| ISBN: | 978-9952-441-20-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
GİYAN – HİNDİSTAN YARIMADASI
HİDROKSİTURŞULAR
HİDROKSİTURŞULAR, h i d r o k s i k a r b o n t u r ş u l a r ı – molekulunda karboksil vә hidroksil qrupları olan üzvi birlәşmәlәr. Tәbiәtdә geniş yayılmışdır, bәzi H. biokimyәvi proseslәrdә mühüm rol oynayır. Karbohidrogen radikalının tipinә görә alifatik [mәs., hidroksisirkә (qlikol) turşusu], aromatik [mәs., o-hidroksibenzoy turşusu (salisil turşusu)] vә alitsiklik H.-a ayrılır; OH-qrupunun sayına görә mono-, di- vә polihidroksiәvәzli turşulara [mәs., hidroksi kәhrәba turşusu (alma turşusu)] vә dihidroksi kәhrәba turşularına (çaxır turşuları) bölünür. COOH-qrupunun sayına görә mono-, di- vә polikarbon H.-a [mәs., 2-hidroksi-1, 2, 3-propantri karbon turşusu (limon turşusu)] ayırd edilir. COOH vә OH qruplarının qarşılıqlı vәziyyәtinә görә 1,2- H.(α), 1,3-H.(β), 1, 4-H.(γ) vә s. [mәs., α- hidroksipropion turşusu (süd turşusu)] vә β-hidroksi propion (hidrakril) turşusuna HOCH2CH2COOH ayrılır. H. kristallik maddәlәrdir (aşağı nümayәndәlәri çox hiqroskopik olduğuna görә siropa bәnzәr mayelәrdir), suda yaxşı hәll olur. Əksәr H.-da bir vә ya bir neçә assimmetrik karbon atomu olur vә onlar enan- tiomerlәr şәklindә mövcuddur. Müvafiq karbon turşularına nisbәtәn güclü turşulardır. H. karbon turşuları vә spirtlәrin (aromatik H. fenolların) kimyәvi xassәlәrini, hәmçinin COOH vә OH qruplarının qarşılıqlı tәsiri ilә şәrtlәnәn sәciyyәvi xassәlәr göstәrir. H. halogen әvәzli turşuların vә hidroksi nitrillәrin hidrolizi ilә; doymamış turşulara suyun birlәşmәsindәn; aldehid vә ketonların reduksiyasından; nitrit turşusunun aminturşulara tәsirindәn vә s. alınır. H. qida mәhsulları üçün konservant, qida әtirlәyicilәri, şәrab vә meyvә sularının, lak-boya materialları üçün plastifikatorların istehsalında, dәrman vasitәlәrinin sintezindә, yunun boyanmasında rәngab, dәri aşılayıcısı, emulqator vә s. kimi tәtbiq edilir.
HİDROKSİTURŞULAR
HİDROKSİTURŞULAR, h i d r o k s i k a r b o n t u r ş u l a r ı – molekulunda karboksil vә hidroksil qrupları olan üzvi birlәşmәlәr. Tәbiәtdә geniş yayılmışdır, bәzi H. biokimyәvi proseslәrdә mühüm rol oynayır. Karbohidrogen radikalının tipinә görә alifatik [mәs., hidroksisirkә (qlikol) turşusu], aromatik [mәs., o-hidroksibenzoy turşusu (salisil turşusu)] vә alitsiklik H.-a ayrılır; OH-qrupunun sayına görә mono-, di- vә polihidroksiәvәzli turşulara [mәs., hidroksi kәhrәba turşusu (alma turşusu)] vә dihidroksi kәhrәba turşularına (çaxır turşuları) bölünür. COOH-qrupunun sayına görә mono-, di- vә polikarbon H.-a [mәs., 2-hidroksi-1, 2, 3-propantri karbon turşusu (limon turşusu)] ayırd edilir. COOH vә OH qruplarının qarşılıqlı vәziyyәtinә görә 1,2- H.(α), 1,3-H.(β), 1, 4-H.(γ) vә s. [mәs., α- hidroksipropion turşusu (süd turşusu)] vә β-hidroksi propion (hidrakril) turşusuna HOCH2CH2COOH ayrılır. H. kristallik maddәlәrdir (aşağı nümayәndәlәri çox hiqroskopik olduğuna görә siropa bәnzәr mayelәrdir), suda yaxşı hәll olur. Əksәr H.-da bir vә ya bir neçә assimmetrik karbon atomu olur vә onlar enan- tiomerlәr şәklindә mövcuddur. Müvafiq karbon turşularına nisbәtәn güclü turşulardır. H. karbon turşuları vә spirtlәrin (aromatik H. fenolların) kimyәvi xassәlәrini, hәmçinin COOH vә OH qruplarının qarşılıqlı tәsiri ilә şәrtlәnәn sәciyyәvi xassәlәr göstәrir. H. halogen әvәzli turşuların vә hidroksi nitrillәrin hidrolizi ilә; doymamış turşulara suyun birlәşmәsindәn; aldehid vә ketonların reduksiyasından; nitrit turşusunun aminturşulara tәsirindәn vә s. alınır. H. qida mәhsulları üçün konservant, qida әtirlәyicilәri, şәrab vә meyvә sularının, lak-boya materialları üçün plastifikatorların istehsalında, dәrman vasitәlәrinin sintezindә, yunun boyanmasında rәngab, dәri aşılayıcısı, emulqator vә s. kimi tәtbiq edilir.
