HİDROTERMAL SİNTEZ - mineralların tәbiәtdә әmәlәgәlmә prosesinin modellәşdirilmәsi şәraitindә sulu mәhlullardan kristallik qeyri-üzvi maddәlәrin alınması. Üsulun әsasını nor mal şәraitdә praktiki olaraq hәllolmayan maddәlәri (mәs., silisium, germanium vә s. oksidlәri, silikatlar, germanatlar, fosfatlar, sulfidlәr) yüksәk temp-r (> 100°C) vә tәzyiqlәrdә (adәtәn 10–80MPa) su vә su mәhlullarının hәlletmә qabiliyyәti tәşkil edir. H.s., hәcmi bir neçә sm3-dәn 100 dm3-ә qәdәr vә daha çox olan avtoklavlarda aparılır. H.s.-in әsas obyektlәri әrintidәn, yaxud aşağı temp-rlu mәhluldan birbaşa kristallaşma yolu ilә alınmayan vә ya çәtin alınan birlәşmәlәrdir. H.s., bir qayda olaraq, A-B-H2O tipli üçkomponentli sistemlәrdә aparılır, burada A - alınan birlәşmә, B - suda yaxşı hәllolan birlәşmәdir (mineralizator). Çox vaxt, mineralizator hәlledici adlanır, lakin, hәlledici mineralizatorun suda mәhluludur. B mineralizatoru A - H2O sisteminә az hәllolan A komponentinin hәllolmasını artırmaq üçün daxil edilir. Mәhlullardan kristalların yetişdirilmәsinin başqa üsulları kimi H.s. dә mәhlulda alınan birlәşmәnin tarazlıq qatılığının CA sistemin vәziyyәtini müәyyәn edәn termodinamiki parametrlәrdәn (temp-r T, tәzyiq P, mineralizatorun qatılığını CB) asılılığından istifadә edilmәsinә әsaslanır. H.s. prosesini hәyata keçirmәk üçün A maddәsinin hәll olmasına imkan verәn vә bu komponentin kristallaşması üçün lazım olan mәhlulun ifrat doymasını tәminedәn şәrait yaradılır. H.s.-in әn çox yayılan variantı temp-r düşküsü (temp-r qradiyenti) üsuludur. Bu monokristalların yetişdirilmәsinin әsas sәnaye üsuludur. H.s. üsulu ilә bir kimyәvi elementin atomlarından ibarәt olan vә mürәkkәb çoxkomponentli birlәşmәlәrә (silikatlar, germanatlar, qarışmış üzvi -qeyri-üzvi fazalar) qәdәr çoxlu sayda maddәlәrin monokristalları alınmışdır. H.s.-n tәtbiqi bir sıra müasir elm vә texnologiya sahәlәrinin inkişafına, o cümlәdәn, qiymәtli fiziki xassәlәri olan yeni birlәşmәlәrin axtarışına dair az zәhmәt tәlәb edәn, sürәtli tәdqiqinә, iri monokristalların yetişdirilmәsinә, kristallik nanomaterialların alınmasına, tәbii mineral-әmәlәgәlmә proseslәrinin modellәşdirilmәsinә imkan yaratmışdır.
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
“Azərbaycan” xüsusi cildi (Az)“Azərbaycan” xüsusi cildi (rus)I CİLDII CİLDIII CİLDIV CİLDV CİLDVI CİLDVII CİLDVIII CİLDIX CİLDX CİLDXI CİLD
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2007 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2012 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2009 |
| ISBN: | 978-9952-441-02-4 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2010 |
| ISBN: | 978-9952-441-05-5 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2011 |
| ISBN: | 978-9952-441-07-9 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2013 |
| ISBN: | 978-9952-441-03-1 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2014 |
| ISBN: | 978-9952-441-10-9 |
| Səhifələrin sayı: | 592 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2015 |
| ISBN: | 978-9952-441-11-6 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2016 |
| ISBN: | 978-9952-441-12-3 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | |
| ISBN: | |
| Səhifələrin sayı: |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2019 |
| ISBN: | 978-9952-441-17-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili | 2020 |
| ISBN: | 978-9952-441-18-5 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2024 |
| ISBN: | 978-9952-441-20-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
GİYAN – HİNDİSTAN YARIMADASI
HİDROTERMAL SİNTEZ
HİDROTERMAL SİNTEZ - mineralların tәbiәtdә әmәlәgәlmә prosesinin modellәşdirilmәsi şәraitindә sulu mәhlullardan kristallik qeyri-üzvi maddәlәrin alınması. Üsulun әsasını nor mal şәraitdә praktiki olaraq hәllolmayan maddәlәri (mәs., silisium, germanium vә s. oksidlәri, silikatlar, germanatlar, fosfatlar, sulfidlәr) yüksәk temp-r (> 100°C) vә tәzyiqlәrdә (adәtәn 10–80MPa) su vә su mәhlullarının hәlletmә qabiliyyәti tәşkil edir. H.s., hәcmi bir neçә sm3-dәn 100 dm3-ә qәdәr vә daha çox olan avtoklavlarda aparılır. H.s.-in әsas obyektlәri әrintidәn, yaxud aşağı temp-rlu mәhluldan birbaşa kristallaşma yolu ilә alınmayan vә ya çәtin alınan birlәşmәlәrdir. H.s., bir qayda olaraq, A-B-H2O tipli üçkomponentli sistemlәrdә aparılır, burada A - alınan birlәşmә, B - suda yaxşı hәllolan birlәşmәdir (mineralizator). Çox vaxt, mineralizator hәlledici adlanır, lakin, hәlledici mineralizatorun suda mәhluludur. B mineralizatoru A - H2O sisteminә az hәllolan A komponentinin hәllolmasını artırmaq üçün daxil edilir. Mәhlullardan kristalların yetişdirilmәsinin başqa üsulları kimi H.s. dә mәhlulda alınan birlәşmәnin tarazlıq qatılığının CA sistemin vәziyyәtini müәyyәn edәn termodinamiki parametrlәrdәn (temp-r T, tәzyiq P, mineralizatorun qatılığını CB) asılılığından istifadә edilmәsinә әsaslanır. H.s. prosesini hәyata keçirmәk üçün A maddәsinin hәll olmasına imkan verәn vә bu komponentin kristallaşması üçün lazım olan mәhlulun ifrat doymasını tәminedәn şәrait yaradılır. H.s.-in әn çox yayılan variantı temp-r düşküsü (temp-r qradiyenti) üsuludur. Bu monokristalların yetişdirilmәsinin әsas sәnaye üsuludur. H.s. üsulu ilә bir kimyәvi elementin atomlarından ibarәt olan vә mürәkkәb çoxkomponentli birlәşmәlәrә (silikatlar, germanatlar, qarışmış üzvi -qeyri-üzvi fazalar) qәdәr çoxlu sayda maddәlәrin monokristalları alınmışdır. H.s.-n tәtbiqi bir sıra müasir elm vә texnologiya sahәlәrinin inkişafına, o cümlәdәn, qiymәtli fiziki xassәlәri olan yeni birlәşmәlәrin axtarışına dair az zәhmәt tәlәb edәn, sürәtli tәdqiqinә, iri monokristalların yetişdirilmәsinә, kristallik nanomaterialların alınmasına, tәbii mineral-әmәlәgәlmә proseslәrinin modellәşdirilmәsinә imkan yaratmışdır.
HİDROTERMAL SİNTEZ
HİDROTERMAL SİNTEZ - mineralların tәbiәtdә әmәlәgәlmә prosesinin modellәşdirilmәsi şәraitindә sulu mәhlullardan kristallik qeyri-üzvi maddәlәrin alınması. Üsulun әsasını nor mal şәraitdә praktiki olaraq hәllolmayan maddәlәri (mәs., silisium, germanium vә s. oksidlәri, silikatlar, germanatlar, fosfatlar, sulfidlәr) yüksәk temp-r (> 100°C) vә tәzyiqlәrdә (adәtәn 10–80MPa) su vә su mәhlullarının hәlletmә qabiliyyәti tәşkil edir. H.s., hәcmi bir neçә sm3-dәn 100 dm3-ә qәdәr vә daha çox olan avtoklavlarda aparılır. H.s.-in әsas obyektlәri әrintidәn, yaxud aşağı temp-rlu mәhluldan birbaşa kristallaşma yolu ilә alınmayan vә ya çәtin alınan birlәşmәlәrdir. H.s., bir qayda olaraq, A-B-H2O tipli üçkomponentli sistemlәrdә aparılır, burada A - alınan birlәşmә, B - suda yaxşı hәllolan birlәşmәdir (mineralizator). Çox vaxt, mineralizator hәlledici adlanır, lakin, hәlledici mineralizatorun suda mәhluludur. B mineralizatoru A - H2O sisteminә az hәllolan A komponentinin hәllolmasını artırmaq üçün daxil edilir. Mәhlullardan kristalların yetişdirilmәsinin başqa üsulları kimi H.s. dә mәhlulda alınan birlәşmәnin tarazlıq qatılığının CA sistemin vәziyyәtini müәyyәn edәn termodinamiki parametrlәrdәn (temp-r T, tәzyiq P, mineralizatorun qatılığını CB) asılılığından istifadә edilmәsinә әsaslanır. H.s. prosesini hәyata keçirmәk üçün A maddәsinin hәll olmasına imkan verәn vә bu komponentin kristallaşması üçün lazım olan mәhlulun ifrat doymasını tәminedәn şәrait yaradılır. H.s.-in әn çox yayılan variantı temp-r düşküsü (temp-r qradiyenti) üsuludur. Bu monokristalların yetişdirilmәsinin әsas sәnaye üsuludur. H.s. üsulu ilә bir kimyәvi elementin atomlarından ibarәt olan vә mürәkkәb çoxkomponentli birlәşmәlәrә (silikatlar, germanatlar, qarışmış üzvi -qeyri-üzvi fazalar) qәdәr çoxlu sayda maddәlәrin monokristalları alınmışdır. H.s.-n tәtbiqi bir sıra müasir elm vә texnologiya sahәlәrinin inkişafına, o cümlәdәn, qiymәtli fiziki xassәlәri olan yeni birlәşmәlәrin axtarışına dair az zәhmәt tәlәb edәn, sürәtli tәdqiqinә, iri monokristalların yetişdirilmәsinә, kristallik nanomaterialların alınmasına, tәbii mineral-әmәlәgәlmә proseslәrinin modellәşdirilmәsinә imkan yaratmışdır.
