HİNDİGENİZM (isp. indigenismo, indigena sözündәn – yerli), h i n d i a n i z m (isp. indio – hindi sözündәn) – Latın Amerikası ölkәlәri әdәbiyyat vә incәsәnәtindә cәrәyan. Hindilәrin mәişәt vә tarixinә maraq göstәrәn H., bәzi hallarda onlara qarşı diskriminasiya siyasәti şәraitindә yerli әhalinin sosial vә mәdәni reabilitasiyası, onların mәdәniyyәtlәri xüsusiyyәtlәrinin bәrpası üçün çalışır. Xüsusilә, hindi әhalinin әksәriyyәtini, yaxud böyük hissәsini tәşkil edәn ölkәlәrdә – Peru, Ekvador, Boliviya, Meksika vә Mәrkәzi Amerika dövlәtlәrindә geniş yayılmışdır. Ə d ә b i y y a t d a H. әnәnәlәri 16 әsrdә missionerlәrin yerli әhalinin müdafiәsi uğrunda çıxışlarından başlayır (B. de Las Kasas, A.Montesinos vә b.). 16–18 әsrlәrdә hindi mәdәniyyәtinin әtraflı tәsviri, astek, mayya vә inklәrin nәğmәlәrinin yazıya alınması ilә çoxsaylı xronikalar yaradılmışdır. 18 әsr Braziliya әdәbiyyatında H. ideyaları ilk dәfә J.B. de Qamanın “Uruqvay” (1769) poemasında aydın ifadәsini tapmışdır. J. di Santa Rita Durananın “Karamuru” (1781) epik poemasında hindilәr tamhüquqlu әdәbi qәhrәman oldular; bu әnәnәni 19 әsrdә A.Qonsalvis Dias davam etdirmişdir (“Timbiraslar” epik poeması, 1857 vә s.). J.M. di Alenkar “Quarani” (1856), “İrasema” (1865), “Ubirajara” (1874) romanlarında hindilәrin mәişәt vә adәtlәrini, onların mifologiyası vә dilinin xüsusiyyәtlәrini yenidәn canlandırmışdır. Hindigenist nәsr 19 әsrin sonu–20 әsrin әvvәllәrindә müxtәlif cәrәyanlar vasitәsilә tәmsil olunur: sosial-ifşaedici (perulu qadın yazıçı K.Mato de Turnerin vә b.-nın yaradıcılığı), psixoloji (perulu E.Lopes Albuxarın romanları), “ekzotik” (venesuelalı X.R.Epes, ekvadorlu X.L.Mera vә b.). Boliviyalı A.Argedas, M.Mendosa Lopes (“Ədalәt günәşi” romanı, 1947), X.Lara; perulu S.Aleqriya, X.M.Argedas, S.Valyexo; ekvadorlu X.İkasa Koronel, F.Çaves (“Gümüş vә bürünc” romanı, 1927) vә b. 20 әsrin әn mәşhur hindigenist yazıçılarıdır. Meksikalı R.Kastelyanos vә K.Fuentesin, qvatemalalı M.A.Asturias, R.Mençu Tum vә b.-nın hindi mövzulu yaradıcılıqları Latın Amerikası vә onun hüdudlarından kәnarda geniş şöhrәt qazanmışdır. T ә s v i r i s ә n ә t d ә H. 1910-cu illәrin sonlarında meydana gәlmişdir. Onun fәrqlәndirici xüsusiyyәti Kolumbaqәdәrki dövr incәsәnәtinә, hindilәrin xalq yaradıcılığına maraq olmuşdur. Meksikada H.-in әn görkәmli nümayәndәlәri monumentalistlәr X.K.Orosko, D.Rivera, D.Sikeyros idilәr; әsәrlәrindә H. ideyalarını әks etdirәn 20 әsrin digәr meksikalı rәssamları arasında A. de la Kueva, X.O’Qorman, “Xalq qrafikası emalatxanası” rәssamları, A.Q.Bustos vә b. var. Peruda H.-in banisi X.S. Dieges olmuşdur. 1922 ildә onun әtrafında yaradıcılıqlarında hindi tematikasını Avropanın müxtәlif rәssamlıq cәrәyanlarının tәsirilә (realist planın fiqurativliyindәn sürrealizmә, abstraksionizmә qәdәr) birlәşdirәn gәnc rәssam vә qrafiklәr (X.V.Reynoso, E.K.Brent, K.Blas, X.Kodesido, K.K.Asin, E.İskue vә b.) dәrnәyi yaranmışdı. 20 әsrin 2-ci yarısında H. әnәnәlәri perulu L. vә E.Velardelәrin tarixi-sosial mövzulu әsәrlәrindә öz әksini tapmışdır. 1920-ci illәrin sonlarında Boliviya incәsәnәtindә H.-in banisi, әsәrlәrindә realist tәmayüllәrin üstünlük tәşkil etdiyi S.Qusman de Roxas olmuşdur. Onun hәmyerlisi M.L. Paçekonun әsәrlәri Kolumbaqәdәrki dövr mәdәniyyәtinin motivlәrini әks etdirir. 20 әsrin 2-ci yarısında H. әnәnәlәri X.İman, E.Karnal vә Ç.Barrientosun yaradıcılıqlarında davam etdirilmişdir. Ekvadorda H.-in meydana gәlmәsi Meksika monumental rәssamlığının tәsiri ilә әlaqәdardır (X.A. Moskoso, K.Eqas, E.Kinqman, O.Quayasamin). M u s i q i d ә H. bәstәkarların hindi tarixi vә mifologiyasına aid mövzu vә süjetlәrә müraciәti, orijinal melodiyalardan, xarakterik intonasiyalardan vә ritmik formullardan istifadә, ork. partiturasına autentik çalğı alәtlәrinin daxil edilmәsi vә s. ilә xarakterizә olunur. Hindi mövzusunda beynәlxalq şöhrәt qazanmış ilk böyük musiqi әsәri Braziliya bәstәkarı A.K.Qomisin “Quarani” operasıdır (J.M. di Alenkarın eyniadlı romanının süjeti әsasında; 1870 ildә tamaşaya qoyulmuşdur, “La Skala”, Milan). Meksikalı bәstәkar A.Orteginin “Quatimotsin” әsәri (X.Kuelyarın süjeti әsasında, 1871) yerli folklor elementlәri olan ilk milli-tarixi tematikalı operadır. 1890-cı illәrdәn Peruda hindi musiqisi onun öyrәnilmәsi vә bәstәkarlar tәrәfindәn istifadәsi üçün qeydә alınmışdır; 1897 ildә X.Kastro hindi musiqisinin mәqam quruluşunun tәhlilinә hәsr olunmuş ilk tәdqiqatını nәşr etdirmişdir. Musiqi sәnәtindә H.-in ilk banilәrindәn biri olan perulu D.Alomia Robles 20 әsrin 1-ci rübündә Peru vә Boliviyada 1260 qәdim melodiyanı qeydә alaraq, tәsnifatını vermiş vә onlardan qismәn öz әsәrlәrindә istifadә etmişdir (“Konder uçur” sarsuelası, 1916; “İnk rәqsi” pantomiması, 1926). H. musiqisi Meksikada bәdii cәhәtdәn yüksәk sәviyyәyә çatmışdır; K.Çaves (“Yeni od”, “Dörd günәş” astek baletlәri, hәr ikisi 1930), onun hindi tәlәbәlәri D.Ayala Peres (“Popol-Vux” eposunun motivlәri әsasında “Mayya xalqından olan bir insan”, 1940) vә K.Uisar (hindi folkloru mövzuları әsasında proqramlı simfoniyalar) onun әsas nümayәndәlәri olmuşlar. H. musiqisinin digәr nümayәndәlәri: T.Valkarsel, A.Sas Orçasal, A.Gevara Oçoa (Peru); E.Kaba, X.M.Velasko Maydana (Boliviya); L.Salqado (Ekvador); K.Lavin, K.İsamit Alarkon (Çili); L.Sandi Meneses, K.Ximenes Mabarak (Meksika).
Hindiquş. Tiriçmir dağı.
