Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
XI CİLD (HİNDİSTANDA XALQ ÜSYANI - XMELNİTSKİ )
    HİPERNÜVƏLƏR 
    HİPERNÜVƏLƏR – nuklonlardan (protonlardan vә neytronlardan) vә bir, yaxud bir neçә hiperondan ibarәt qeyri-stabil nüvә sistemlәri. Yalnız nuklonlardan ibarәt adi atom nüvәlәrindәn fәrqli olaraq, H. sıfırdan fәrqli qәribәlik әdәdinә malikdir.  vә ya -hiperona malik H.-ә, uyğun olaraq vә W-hipernüvәlәr deyilir. İki Lhiperona malik nüvә sistemi – -hipernüvәlәri dә mәlumdur. Ümumi halda hipernüvәlәri simvolu ilә dә işarә edirlәr, burada A – barionların (nuklon vә hiperonların) tam sayı, Y – hiperonun (hiperonların) simvolu, Z – hipernüvәnin, müvafiq kimyәvi elementә uyğun simvolla işarә olunan yüküdür. Mәs.,   simvolu ilә işarә olunan hipernüvә (hipertriton) proton, neytron vә -hiperondan ibarәtdir;   hipernüvәsi isә iki protondan, iki neytrondan vә iki -hiperondan ibarәtdir. hipernüvәlәrin yaşama dövrü 10–10 san. tәrtibindәdir. Belә H.-in parçalanması zamanı -hiperon N nuklonla qarşılıqlı tәsirә girәrәk, neytrona çevrilir: L + N ®n + N. Bu halda qәribәlik saxlanılmır, yәni parçalanma zәif qarşılıqlı tәsir hesabına baş verir. -hiperonlar nuklonlarla qarşılıqlı tәsirnә ticәsindә, qәribәliyi saxlamaq şәrti ilә, daha yüngül hiperonlara çevrilir, mәs., Bu proses güclü qarşılıqlı tәsir hesabına baş verir vә ona görә dә hipernüvәlәrin yaşama dövrü 10–22 san.-dәn çox olmur. H. – hiperonlarla nuklonların vә elәcә dә, hiperonların bir-birilә qarşılıqlı tәsirini öyrәnmәk üçün unikal imkanlar yaradır. Belә ki, H.-in xassәlәrinin analizinә әsasәn hiperonların qarşılıqlı tәsiri haqqında alınan eksperimental mәlumat, adronların dinamikasının tәdqiqi vә elementar zәrrәciklәrin qarşılıqlı tәsirinin ümumi nәzәriyyәsinin qurulması üçün çox vacibdir.
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində)
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2007
ISBN: 978-9952-441-01-7
Səhifələrin sayı: 881
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində)
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2012
ISBN: 978-9952-441-01-7
Səhifələrin sayı: 881
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2009
ISBN: 978-9952-441-02-4
Səhifələrin sayı: 608
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2010
ISBN: 978-9952-441-05-5
Səhifələrin sayı: 604
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2011
ISBN: 978-9952-441-07-9
Səhifələrin sayı: 604
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2013
ISBN: 978-9952-441-03-1
Səhifələrin sayı: 608
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2014
ISBN: 978-9952-441-10-9
Səhifələrin sayı: 592
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2015
ISBN: 978-9952-441-11-6
Səhifələrin sayı: 608
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2016
ISBN: 978-9952-441-12-3
Səhifələrin sayı: 608
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili:
ISBN:
Səhifələrin sayı:
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2019
ISBN: 978-9952-441-17-8
Səhifələrin sayı: 600
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili 2020
ISBN: 978-9952-441-18-5
Səhifələrin sayı: 600
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2024
ISBN: 978-9952-441-20-8
Səhifələrin sayı: 600
HİNDİSTANDA XALQ ÜSYANI – XMELNİTSKİ 
    HİPERNÜVƏLƏR 
    HİPERNÜVƏLƏR – nuklonlardan (protonlardan vә neytronlardan) vә bir, yaxud bir neçә hiperondan ibarәt qeyri-stabil nüvә sistemlәri. Yalnız nuklonlardan ibarәt adi atom nüvәlәrindәn fәrqli olaraq, H. sıfırdan fәrqli qәribәlik әdәdinә malikdir.  vә ya -hiperona malik H.-ә, uyğun olaraq vә W-hipernüvәlәr deyilir. İki Lhiperona malik nüvә sistemi – -hipernüvәlәri dә mәlumdur. Ümumi halda hipernüvәlәri simvolu ilә dә işarә edirlәr, burada A – barionların (nuklon vә hiperonların) tam sayı, Y – hiperonun (hiperonların) simvolu, Z – hipernüvәnin, müvafiq kimyәvi elementә uyğun simvolla işarә olunan yüküdür. Mәs.,   simvolu ilә işarә olunan hipernüvә (hipertriton) proton, neytron vә -hiperondan ibarәtdir;   hipernüvәsi isә iki protondan, iki neytrondan vә iki -hiperondan ibarәtdir. hipernüvәlәrin yaşama dövrü 10–10 san. tәrtibindәdir. Belә H.-in parçalanması zamanı -hiperon N nuklonla qarşılıqlı tәsirә girәrәk, neytrona çevrilir: L + N ®n + N. Bu halda qәribәlik saxlanılmır, yәni parçalanma zәif qarşılıqlı tәsir hesabına baş verir. -hiperonlar nuklonlarla qarşılıqlı tәsirnә ticәsindә, qәribәliyi saxlamaq şәrti ilә, daha yüngül hiperonlara çevrilir, mәs., Bu proses güclü qarşılıqlı tәsir hesabına baş verir vә ona görә dә hipernüvәlәrin yaşama dövrü 10–22 san.-dәn çox olmur. H. – hiperonlarla nuklonların vә elәcә dә, hiperonların bir-birilә qarşılıqlı tәsirini öyrәnmәk üçün unikal imkanlar yaradır. Belә ki, H.-in xassәlәrinin analizinә әsasәn hiperonların qarşılıqlı tәsiri haqqında alınan eksperimental mәlumat, adronların dinamikasının tәdqiqi vә elementar zәrrәciklәrin qarşılıqlı tәsirinin ümumi nәzәriyyәsinin qurulması üçün çox vacibdir.
    HİPERNÜVƏLƏR 
    HİPERNÜVƏLƏR – nuklonlardan (protonlardan vә neytronlardan) vә bir, yaxud bir neçә hiperondan ibarәt qeyri-stabil nüvә sistemlәri. Yalnız nuklonlardan ibarәt adi atom nüvәlәrindәn fәrqli olaraq, H. sıfırdan fәrqli qәribәlik әdәdinә malikdir.  vә ya -hiperona malik H.-ә, uyğun olaraq vә W-hipernüvәlәr deyilir. İki Lhiperona malik nüvә sistemi – -hipernüvәlәri dә mәlumdur. Ümumi halda hipernüvәlәri simvolu ilә dә işarә edirlәr, burada A – barionların (nuklon vә hiperonların) tam sayı, Y – hiperonun (hiperonların) simvolu, Z – hipernüvәnin, müvafiq kimyәvi elementә uyğun simvolla işarә olunan yüküdür. Mәs.,   simvolu ilә işarә olunan hipernüvә (hipertriton) proton, neytron vә -hiperondan ibarәtdir;   hipernüvәsi isә iki protondan, iki neytrondan vә iki -hiperondan ibarәtdir. hipernüvәlәrin yaşama dövrü 10–10 san. tәrtibindәdir. Belә H.-in parçalanması zamanı -hiperon N nuklonla qarşılıqlı tәsirә girәrәk, neytrona çevrilir: L + N ®n + N. Bu halda qәribәlik saxlanılmır, yәni parçalanma zәif qarşılıqlı tәsir hesabına baş verir. -hiperonlar nuklonlarla qarşılıqlı tәsirnә ticәsindә, qәribәliyi saxlamaq şәrti ilә, daha yüngül hiperonlara çevrilir, mәs., Bu proses güclü qarşılıqlı tәsir hesabına baş verir vә ona görә dә hipernüvәlәrin yaşama dövrü 10–22 san.-dәn çox olmur. H. – hiperonlarla nuklonların vә elәcә dә, hiperonların bir-birilә qarşılıqlı tәsirini öyrәnmәk üçün unikal imkanlar yaradır. Belә ki, H.-in xassәlәrinin analizinә әsasәn hiperonların qarşılıqlı tәsiri haqqında alınan eksperimental mәlumat, adronların dinamikasının tәdqiqi vә elementar zәrrәciklәrin qarşılıqlı tәsirinin ümumi nәzәriyyәsinin qurulması üçün çox vacibdir.