HİPERNÜVƏLƏR – nuklonlardan (protonlardan vә neytronlardan) vә bir, yaxud bir neçә hiperondan ibarәt qeyri-stabil nüvә sistemlәri. Yalnız nuklonlardan ibarәt adi atom nüvәlәrindәn fәrqli olaraq, H. sıfırdan fәrqli qәribәlik әdәdinә malikdir.
vә ya
-hiperona malik H.-ә, uyğun olaraq
vә W-hipernüvәlәr deyilir. İki Lhiperona malik nüvә sistemi –
-hipernüvәlәri dә mәlumdur. Ümumi halda hipernüvәlәri
simvolu ilә dә işarә edirlәr, burada A – barionların (nuklon vә hiperonların) tam sayı, Y – hiperonun (hiperonların) simvolu, Z – hipernüvәnin, müvafiq kimyәvi elementә uyğun simvolla işarә olunan yüküdür. Mәs., simvolu ilә işarә olunan hipernüvә (hipertriton) proton, neytron vә
-hiperondan ibarәtdir;
hipernüvәsi isә iki protondan, iki neytrondan vә iki
-hiperondan ibarәtdir.
vә
hipernüvәlәrin yaşama dövrü 10–10 san. tәrtibindәdir. Belә H.-in parçalanması zamanı
-hiperon N nuklonla qarşılıqlı tәsirә girәrәk, neytrona çevrilir: L + N ®n + N. Bu halda qәribәlik saxlanılmır, yәni parçalanma zәif qarşılıqlı tәsir hesabına baş verir.
-hiperonlar nuklonlarla qarşılıqlı tәsirnә ticәsindә, qәribәliyi saxlamaq şәrti ilә, daha yüngül hiperonlara çevrilir, mәs.,
Bu proses güclü qarşılıqlı tәsir hesabına baş verir vә ona görә dә
hipernüvәlәrin yaşama dövrü 10–22 san.-dәn çox olmur. H. – hiperonlarla nuklonların vә elәcә dә, hiperonların bir-birilә qarşılıqlı tәsirini öyrәnmәk üçün unikal imkanlar yaradır. Belә ki, H.-in xassәlәrinin analizinә әsasәn hiperonların qarşılıqlı tәsiri haqqında alınan eksperimental mәlumat, adronların dinamikasının tәdqiqi vә elementar zәrrәciklәrin qarşılıqlı tәsirinin ümumi nәzәriyyәsinin qurulması üçün çox vacibdir.










