HİPERONLAR – güclü qarşılıqlı tәsirdә olan elementar zәrrәciklәr; nuklonlarla birlikdә (nuklon rezonansları da daxil olmaqla) barionlar ailәsini tәşkil edir. H. proton vә neytrondan ağırdır, әn yüngülünün (Λ) kütlәsi m ≈ 1116 МеV-dur. Onlar yarımtam spinә malik olduğuna görә Fermi-Dirak statistikasına tabedir. Hәr bir hiperona uyğun antihiperon da var. H.hәmçinin, barion yükü (B) (hiperonlar üçün B = +1, antihiperonlar üçün isә B = –1), elektrik yükü (Q), cütlük (P), spin (J), izotopik spin (izospin, I ) ilә xarakterizә olunur. H.-ın elektrik yükü onu xarakterizә edәn digәr kvant әdәdlәri ilә Gell – Mann – Nişicima düsturu ilә bağlıdır:
Q = I3 + B/2 + (S + C + ℬ)/2; burada I3 – izotopik spinin 3-cü proyeksiyası, S – qәribәlik әdәdi, C – heyranlıq әdәdi, ℬ – gözәllik әdәdidir.
İlk H. – lyamda-hiperon (L0) 1951 ildә kosmik şüalarda kәşf olunmuşdur. Sonralar eksperimental olaraq onlarla H.-ın varlığı müәyyәn edilmişdir. H. güclü nüvә qüvvәlәri vasitәsilә qarşılıqlı tәsirdә olduğuna görә adronlar qrupuna daxildir. H. üç kvarkdan ibarәtdir vә onun tәrkibinә mütlәq bir qәribә kvark (s-kvark) daxildir. Bir s-kvarkına malik olan H. ˄ (izospini 0, elektrik yükü 0) vә Σ (izospini 1, yükü –1, 0, +1) yunan hәrflәri ilә işarә olunur. Lyamda- vә siqma-hiperonların tәrkibinә müxtәlif kombinasiyalarda iki yüngül u vә d- kvarkları da daxildir. İki s-kvarkına malik hiperonlar Ξ (ksi) hәrfi ilә işarә olunur. Ksi-hiperonlar hәmçinin bir u- vә ya d-kvarkına damalikdir (izospini 1/2, yüklәri isә, uyğun olaraq 0 vә ya –1). Üç skvarkdan ibarәt hiperonlar Ω hәrfi ilә işarә olunur vә Ω-hiperonlar adlanır. (izospini 0, yükü –1).
Bütün H. qeyri-stabildir vә müxtәlif üsullarla parçalanır: güclü qarşılıqlı tәsir hesabına parçalanan H.-ın (çox vaxt onlara hiperon rezonansları deyilir) xarakterik yaşama müddәti (τ) 10–23 san tәrtibindәdir; elektromaqnit qarşılıqlı tәsir hesabına parçalanan H. (mәs., Σ0-hiperonu, τ ≈ 7∙10–20 san); zәif qarşılıqlı tәsir hesabına parçalanan hiperonların yaşama müddәti 10–10 san tәrtibindә olur. Bunlar çox vaxt kvazistabil H. adlanır.
