HİPERTENZİV VASİTLƏR – arterial hipotenziya zamanı arterial tәzyiqi qaldıran vә tәtbiq olunan dәrman maddәlәri. Arterial hipotenziya sәbәbindәn ürәk tullaması azaldığı vә periferik damar tonusu endiyi üçün H.v. dә ürәk tullamasını artıran preparatlara vә periferik damar tonusunu qaldıran preparatlara bölünür. Ürәyin tullama hәcmini artıran dәrmanlara ürәk qlikozidlәri (strofantin, diqoksin, selanid) aiddir; onlar ürәk çatışmazlığı ilә әlaqәdar (mәs., miokard infarktı) olan arterial hipotenziya zamanı effektivdir. Periferik damar tonusunu qaldıran H.v.-ә α-adrenomi metiklәr vә damarları büzәn miotrop tәsirli dәrmanlar aiddir. a adrenomimetiklәrdәn H.v. kimi әn çox noradrenalin vә mezaton istifadә olunur. Hәr iki preparatın pressor tәsiri reflektor bradikardiya ilә müşayiәt olunur. Damarları büzәn miotrop tәsirli H.v. kimi angiotenzinamid istifadә olunur; o, әsasәn, dәri, daxili orqanlar arteriolalarını büzür, venoz damarlara isә az tәsir göstәrir. Birdәfәlik venadaxili yeridilmә zamanı preparat 2–3 dәqiqә tәsir göstәrir, ona görә dә o, damcı üsulu ilә yeridil mәlidir. Angiotenzin amid travma ilә әlaqәdar damar kollapsı, cәrrahi şok zamanı istifadә olunur.
Ürәk tullama hәcmini artıran vә periferik damar tonusunu qaldıran maddәlәrә α-vә β-adrenomimetik adrenalin, simpatomimetik efedrin, habelә dofamin aiddir. Adrenalin vә efedrin ürәk yığılmalarının sayını vә gücünü, periferik qan damarlarının tonusunu artırır vә bununla әlaqәdar qan tәzyiqini yüksәldir. Efedrin adrenalindәn az hipertenziv aktivliyә, daha çox dayanıqlılığına (daxilә qәbul etmәk mümkündür) vә daha uzunmüddәtli pressor tәsirinә görә fәrqlәnir. Dofamin damcı üsulu ilә damardaxili yeridilir. Onun ürәk-damar sisteminә tәsiri dozadan asılıdır; kiçik dozalarda ürәk yığılmalarının sayını vә ürәyin tullama hәcmini artırır, yüksәk dozalarda isә periferik damar tonusunu vә arterial tәzyiqi yüksәldir. Dofamin, adәtәn, kardiogen şok zamanı istifadә olunur. Yüksәk dozalarda dofamin taxikardiya, ürәk aritmiyaları, böyrәk damarlarının büzüşmәsini törәdә bilәr.
Hipovolemik hipotenziya zamanı arterial tәzyiqi qaldırmaq üçün damardaxili üsulla qan plazması vә ya qanәvәzedicilәr, natrium xloridin vә qlükozanın izotonik mәhlulları yeridilir, qanköçürmә tәtbiq edilir.
Sistematik istifadә üçün (xroniki hipotenziya zamanı) H.v. kimi kordiamin, adrenomimetiklәr, habelә ümumi tonuslandırıcı dәrmanlar – jenşen, cır limon preparatları vә s. istifadә olunur.
