HİPODİNAMİYA (hipo... + yun. δύναμις – güc) – әmәk fәaliyyәtinin xarakteri, hәyat tәrzi ilә şәrtlәnәn әzәlә gücünün mәcburi azalması; insanın kifayәt qәdәr olmayan hәrәki aktivliyi. Müasir hәyat şәraitindә H.- nın geniş yayılmasına sәbәb istehsalat sahәlәrinә insanın әzәlә aktivliyini әhәmiyyәtli dәrәcәdә azaldan yeni texnologiyanın tәtbiqi, avtomatlaşdırma vә ompüterlәşmәnin inkişafıdır. Peşә H.-sının meyarı kiçik detal yığıcıları, idarәetmә pultu operatorları, videodispley terminalları istifadәçilәri vә s. peşә qrupları üçün xarakterik olan işlәrin yerinә yetirilmәsi zamanı enerji itkisinin çox aşağı olmasıdır. Müasir insanların mәişәtindә dә texniki tәrәqqinin geniş tәtbiq edilmәsi daha geniş әhali tәbәqәsinin bütün gün әrzindә әzәlә aktivliyi çatışmazlığına sәbәb olur. H. ürәkdamar xәstәliklәri sayının tez artmasının әsas sәbәbi olan zәiflәmәyә (mәşqsizliyә) gәtirib çıxarır. H. şәraitindә işlәyәn şәxslәrdә sakit vәziyyәtdә ürәk vurğuları sayının 20% artması, ürәk әzәlәsinin yığılma funksiyasının vә onun zәiflәmә sürәtininin azalması, ürәk ritmi tәnzimlәnmәsinin pislәşmәsi qeyd edilir. Müәyyәn edilmişdir ki, H. zamanı ürәyin әzәlә işinә adaptasiyası sistolik hәcmin cüzi böyümәsi ilә onun yığılmaları tezliyinin artması hesabına baş verir ki, bu da ürәyin, onun ehtiyatlarının tez tükәnmәsinә gәtirib çıxaran israfçı reaksiyası kimi qiymәtlәndirilir. H. izafi qidalanma ilә birlikdә ürәyin işemik xәstәliyinin baş vermәsi riskinin әsas amilidir. Onun orqanizmә zәrәrli tәsirini stress, sinir gәrginliyi vә az hәrәki aktivlik dәrinlәşdirir. H. hәmçinin dayaq-hәrәkәt aparatında (әzәlә kütlәsinin azalması, sümüklәrin minerallaşması), sinir vә endokrin sistemlәrindә dә dәyişikliklәr törәdir. Uşaqlarda H. xüsusilә zәrәrlidir vә o, ümumilikdә orqanizmin normal inkişafına mane olur. H.-nın profilaktikası üçün istәr iş günüәrzindә, istәrsә dә işdәn azad vaxtlarda fiziki gәrginlik şәklindә әzәlә aktivliyini artırmaq (bәdәn tәrbiyәsi vә idman mәşğәlәlәri) lazımdır. Yaş artdıqca bu amilin rolu artır, çünki orqanizmin funksional ehtiyatının da imazalması baş verir. Yaradıcı uzun ömürlülük dә fiziki aktivliklә sıx әlaqәdardır, çünki әzәlә fәaliyyәti bütün fizioloji funksiyaların tәkcә güclü yox, hәm dә әn tәbii stimulyatorudur.
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
“Azərbaycan” xüsusi cildi (Az)“Azərbaycan” xüsusi cildi (rus)I CİLDII CİLDIII CİLDIV CİLDV CİLDVI CİLDVII CİLDVIII CİLDIX CİLDX CİLDXI CİLD
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2007 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2012 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2009 |
| ISBN: | 978-9952-441-02-4 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2010 |
| ISBN: | 978-9952-441-05-5 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2011 |
| ISBN: | 978-9952-441-07-9 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2013 |
| ISBN: | 978-9952-441-03-1 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2014 |
| ISBN: | 978-9952-441-10-9 |
| Səhifələrin sayı: | 592 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2015 |
| ISBN: | 978-9952-441-11-6 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2016 |
| ISBN: | 978-9952-441-12-3 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | |
| ISBN: | |
| Səhifələrin sayı: |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2019 |
| ISBN: | 978-9952-441-17-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili | 2020 |
| ISBN: | 978-9952-441-18-5 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2024 |
| ISBN: | 978-9952-441-20-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
HİNDİSTANDA XALQ ÜSYANI – XMELNİTSKİ
HİPODİNAMİYA
HİPODİNAMİYA (hipo... + yun. δύναμις – güc) – әmәk fәaliyyәtinin xarakteri, hәyat tәrzi ilә şәrtlәnәn әzәlә gücünün mәcburi azalması; insanın kifayәt qәdәr olmayan hәrәki aktivliyi. Müasir hәyat şәraitindә H.- nın geniş yayılmasına sәbәb istehsalat sahәlәrinә insanın әzәlә aktivliyini әhәmiyyәtli dәrәcәdә azaldan yeni texnologiyanın tәtbiqi, avtomatlaşdırma vә ompüterlәşmәnin inkişafıdır. Peşә H.-sının meyarı kiçik detal yığıcıları, idarәetmә pultu operatorları, videodispley terminalları istifadәçilәri vә s. peşә qrupları üçün xarakterik olan işlәrin yerinә yetirilmәsi zamanı enerji itkisinin çox aşağı olmasıdır. Müasir insanların mәişәtindә dә texniki tәrәqqinin geniş tәtbiq edilmәsi daha geniş әhali tәbәqәsinin bütün gün әrzindә әzәlә aktivliyi çatışmazlığına sәbәb olur. H. ürәkdamar xәstәliklәri sayının tez artmasının әsas sәbәbi olan zәiflәmәyә (mәşqsizliyә) gәtirib çıxarır. H. şәraitindә işlәyәn şәxslәrdә sakit vәziyyәtdә ürәk vurğuları sayının 20% artması, ürәk әzәlәsinin yığılma funksiyasının vә onun zәiflәmә sürәtininin azalması, ürәk ritmi tәnzimlәnmәsinin pislәşmәsi qeyd edilir. Müәyyәn edilmişdir ki, H. zamanı ürәyin әzәlә işinә adaptasiyası sistolik hәcmin cüzi böyümәsi ilә onun yığılmaları tezliyinin artması hesabına baş verir ki, bu da ürәyin, onun ehtiyatlarının tez tükәnmәsinә gәtirib çıxaran israfçı reaksiyası kimi qiymәtlәndirilir. H. izafi qidalanma ilә birlikdә ürәyin işemik xәstәliyinin baş vermәsi riskinin әsas amilidir. Onun orqanizmә zәrәrli tәsirini stress, sinir gәrginliyi vә az hәrәki aktivlik dәrinlәşdirir. H. hәmçinin dayaq-hәrәkәt aparatında (әzәlә kütlәsinin azalması, sümüklәrin minerallaşması), sinir vә endokrin sistemlәrindә dә dәyişikliklәr törәdir. Uşaqlarda H. xüsusilә zәrәrlidir vә o, ümumilikdә orqanizmin normal inkişafına mane olur. H.-nın profilaktikası üçün istәr iş günüәrzindә, istәrsә dә işdәn azad vaxtlarda fiziki gәrginlik şәklindә әzәlә aktivliyini artırmaq (bәdәn tәrbiyәsi vә idman mәşğәlәlәri) lazımdır. Yaş artdıqca bu amilin rolu artır, çünki orqanizmin funksional ehtiyatının da imazalması baş verir. Yaradıcı uzun ömürlülük dә fiziki aktivliklә sıx әlaqәdardır, çünki әzәlә fәaliyyәti bütün fizioloji funksiyaların tәkcә güclü yox, hәm dә әn tәbii stimulyatorudur.
HİPODİNAMİYA
HİPODİNAMİYA (hipo... + yun. δύναμις – güc) – әmәk fәaliyyәtinin xarakteri, hәyat tәrzi ilә şәrtlәnәn әzәlә gücünün mәcburi azalması; insanın kifayәt qәdәr olmayan hәrәki aktivliyi. Müasir hәyat şәraitindә H.- nın geniş yayılmasına sәbәb istehsalat sahәlәrinә insanın әzәlә aktivliyini әhәmiyyәtli dәrәcәdә azaldan yeni texnologiyanın tәtbiqi, avtomatlaşdırma vә ompüterlәşmәnin inkişafıdır. Peşә H.-sının meyarı kiçik detal yığıcıları, idarәetmә pultu operatorları, videodispley terminalları istifadәçilәri vә s. peşә qrupları üçün xarakterik olan işlәrin yerinә yetirilmәsi zamanı enerji itkisinin çox aşağı olmasıdır. Müasir insanların mәişәtindә dә texniki tәrәqqinin geniş tәtbiq edilmәsi daha geniş әhali tәbәqәsinin bütün gün әrzindә әzәlә aktivliyi çatışmazlığına sәbәb olur. H. ürәkdamar xәstәliklәri sayının tez artmasının әsas sәbәbi olan zәiflәmәyә (mәşqsizliyә) gәtirib çıxarır. H. şәraitindә işlәyәn şәxslәrdә sakit vәziyyәtdә ürәk vurğuları sayının 20% artması, ürәk әzәlәsinin yığılma funksiyasının vә onun zәiflәmә sürәtininin azalması, ürәk ritmi tәnzimlәnmәsinin pislәşmәsi qeyd edilir. Müәyyәn edilmişdir ki, H. zamanı ürәyin әzәlә işinә adaptasiyası sistolik hәcmin cüzi böyümәsi ilә onun yığılmaları tezliyinin artması hesabına baş verir ki, bu da ürәyin, onun ehtiyatlarının tez tükәnmәsinә gәtirib çıxaran israfçı reaksiyası kimi qiymәtlәndirilir. H. izafi qidalanma ilә birlikdә ürәyin işemik xәstәliyinin baş vermәsi riskinin әsas amilidir. Onun orqanizmә zәrәrli tәsirini stress, sinir gәrginliyi vә az hәrәki aktivlik dәrinlәşdirir. H. hәmçinin dayaq-hәrәkәt aparatında (әzәlә kütlәsinin azalması, sümüklәrin minerallaşması), sinir vә endokrin sistemlәrindә dә dәyişikliklәr törәdir. Uşaqlarda H. xüsusilә zәrәrlidir vә o, ümumilikdә orqanizmin normal inkişafına mane olur. H.-nın profilaktikası üçün istәr iş günüәrzindә, istәrsә dә işdәn azad vaxtlarda fiziki gәrginlik şәklindә әzәlә aktivliyini artırmaq (bәdәn tәrbiyәsi vә idman mәşğәlәlәri) lazımdır. Yaş artdıqca bu amilin rolu artır, çünki orqanizmin funksional ehtiyatının da imazalması baş verir. Yaradıcı uzun ömürlülük dә fiziki aktivliklә sıx әlaqәdardır, çünki әzәlә fәaliyyәti bütün fizioloji funksiyaların tәkcә güclü yox, hәm dә әn tәbii stimulyatorudur.
