HİSS ORQANLARI – insan vә heyvanların orqanizminә tәsir göstәrәn müxtәlif qıcıqların qavranılmasını tәmin edәn morfofunksional törәmәlәr. H.o. canlı orqanizmin daima dәyişәn әtraf mühit şәraitinә uyğunlaşmasını, onunla qarşılıqlı әlaqәsini vә onu dәrk etmәsini tәmin edir. H.o. әsasında müxtәlif duyğular (görmә, iybilmә, eşitmә, dadbilmә, toxunma) yaranır. Bu vә ya digәr H.o.-nın spesifikasını müәyyәnlәşdirәn әsas elementlәr qıcıqlandırıcının enerjisini yayılan oyanma prosesinә çevirәn reseptorlardır. Mәs., gözün tor qişası ağ-qara görmәyә uyğunlaşmış çubuqşәkilli görmә hüceyrәlәri (çubuqcuqlar) vә rәnglәri qavrayan kolbacıqşәkilli görmә hüceyrәlәri (kolbacıqlar) kompleksindәn ibarәtdir. Hәr bir hiss orqanın da reseptorlardan әlavә yardımçı strukturlar olur, onlar reseptorları zәdәlәnmәdәn mühafizә etmәklә yanaşı, hәmdә qıcığın qavranılması prosesindә böyük rol oynayır. İ.P.Pavlov hәssas (reseptorlar), ötürücü (afferent vә efferent liflәr) vә mәrkәzi (baş beyin qabığının proyeksiya zonalarının neyronları) şöbәlәrdәn ibarәt olan analiza torlar haqqında anlayış irәli sürmüşdür.
H.o. baş beyin qabığında spesifik nahiyәlәrlә (görmә, eşitmә vә s.) vә müxtәlif H.o. reseptorlarından spesifik vә qeyri-spesifik yollarla impulslar daxil olan qabıq proyeksiyalarının örtük zonaları ilә tәmsil edilir. Onların qarşılıqlı tәsiri nәticәsindә әtraf mühit cismlәrinin obrazlı qavranılması baş verir. Hәyat fәaliyyәti üçün kinestetik vә görmә qavrayışı sistemlәrinin qarşılıqlı tәsiri xüsusi әhәmiyyәtә malikdir. H.o. fәaliyyәtinin pozuntuları haqqında Burun, Dәri, Qulaq, Göz, Dad orqanları mәqalәlәrinә, onların funksiyaları haqqında isә Görmә, İybilmә vә s. mәqalәlәrә bax.
