HİSTERİYA (yun. ύστέρα – uşaqlıq; qәdimdә H.-nı uşaqlıq xәstәliklәri ilә әlaqәlәndirirdilәr) – nevroz növü; xәstә üçün әlverişsiz vәziyyәtә (stress, psixi travma vә s.) qarşı psixikanın, hәrәki davranışın, hәssaslığın müxtәlif pozulmalarının әnәnәvi adı. Dissosiativ vә somatik tipli pozulmalarla tәzahür edir. Əslindә xәstәdә olmayan müxtәlif somatik xәstәliklәrin әlamәtlәri ilә (H.-nın obrazlı adları: “bütün xәstәliklәrin maskası”, “böyük kәlәkbaz”, “buqәlәmun” buradandır) sәciyyәvidir, bәzәn dә onların fonunda yarana, yaxud müstәqil xәstәlik kimi özünü göstәrә bilir. Histerik pozulmaların patogenezindә hәm psixoloji mühafizәnin şüuraltı mexanizmlәri, hәm dә dәrk olunmuş motivasiya vә fәaliyyәtlәr rol oynayır. H.-lı xәstәlәr üçün sağlamlığına dair çoxlu şikayәtlәrlә inadla hәkimә müraciәt etmәk xarakterikdir; onlar xәstәliklәrinin mahiyyәtini “başa düşmәdiklәri” üçün hәkimlәri tez-tez dәyişirlәr.
Dissosiativ histerik pozulmalar arasında histerik amneziya (hәyati tәhlükә, zorakılıq vә s. ilә әlaqәli olan ağır psixi travmadan sonra şәxsi hәyatda baş verәn bir sıra faktların vә hadisәlәrin yaddaşdan seçici sıxışdırılıb çıxarılması); histerik fuqalar (sarsıdıcı vәziyyәtdәn çıxmaq mәqsәdilә özünü hәr hansı simaya oxşatmaqla vә şәxsi hәyatındakı faktları vә hadisәlәri “yaddan çıxarmaqla” uzunmüddәtli sәyahәtlәr); şәxsiyyәtin ikilәnmәsi ilә özünü dәrkin pozulması (xәstәnin özünü şüurun da növbә ilә olan iki vә daha çox şәxs kimi dәrk etmәsi, bu haqda bilmәmәsi, lakin öz davranışında hәmin dövrdә onun şüuruna yiyәlәnmiş şәxsin xarakterindәn tamamilә asılı olması – yiyәlәnmә sindromu) ayırd edilir.
H.-nın somatik tipli pozulmaları arasında konversion (müxtәlif somatik simptomların meydana çıxması: hәrәki – ifliclәr, tremor; sensor – hiperesteziya, korluq vә s.) vә somatiklәşdirilmiş (ağır xәstәliyin olmasına әminlik, orqanizmin funksiyalarının әn müxtәlif pozulmaları haqqında daim hәkimә çoxsaylı şikayәtlәr) pozulmalar fәrqlәndirilir.
Histerik pozulmalar adәtәn gәnc yaşlarda vә daha çox qadınlarda baş verir. Keçmişdә H. zamanı geniş yayılmış aydın pozulmalara (mәs., histerik ürәkkeçmәlәr) müasir tibb tәcrübәsindә nadir hallarda tәsadüf edilir. H.-nın inkişaf etmәsinә әn çox meyilli olanlar xüsusi tәrzdә xarakterli (histerik xarakter, yaxud histerik psixopatiya) şәxslәrdir.
H. diaqnozu sәciyyәvi kliniki mәnzәrәyә, psixi cәhәtdәn zәdәlәyәn vәziyyәtlә mütlәq әlaqәnin olmasına, tәlqinetmә ilә xәstәliyin simptomlarının azalmasına әsasәn qoyulur. M ü a l i c ә s i n d ә H. әlamәtlәrinin xarakterindәn asılı olaraq psixo terapiya, fiziotera pevtik prosedurlar, müalicәvi bәdәn tәrbiyәsi, dәrman maddәlәri (trankvilizatorlar, kiçik dozalarda neyroleptik dәrmanlar, yuxugәtirәn vasitәlәr vә s.) istifadә edilir.
