HİSTOGENÉZ (histo... + ... genez), t o x u m a l a r ı n i n k i ş a f ı – heyvan vә insan orqanizmlәri toxumalarının onların müxtәlif orqanlardakı spesifik xüsusiyyәtlәri ilә әmәlә gәlmәsini, mövcudluğunu vә bәrpasını tәmin edәn qanunauyğun proseslәrin mәcmusu. H.-in vә onun qanuna uyğunluqlarının öyrәnilmәsi histologiyanın әn mühüm mәsәlәlәrindәn biridir. “H.” termini orqanizmin fәrdi inkişafı gedişindә – ontogenezdә toxumaların әmәlә gәlmәsini bildirir. Lakin H.-in qanunauyğunluqlarına toxumaların tәkamüli inkişafından (filohisto genezdәn) ayrı baxıla bilmәz. H.-in әsasında embriogenezin әn erkәn mәrhәlәlәrindәn başlayan hüceyrә diferensiasiyası – ixtisaslaşan hüceyrәlәr arasında getdikcә artan morfofunksional fәrqlәr durur. Bu, hüceyrәlәrdә zülalların sintezinin spesifikasını müәyyәnlәşdirәn genlәrin qanuna uyğun qoşulmasının mürәkkәb molekulyargenetik prosesidir. Hüceyrәlәrin çoxalması, onların qarşılıqlı yerdәyişmәsi vә digәr proseslәr dölün bәdәnindә qanunauyğun yerlәşmiş hüceyrә qruplarından ibarәt embrional rüşeymin formalaşmasına sәbәb olur. Embrional rüşeymin toxuma ixisaslaşması nәticәsindә bәdәnin cürbәcür orqanları toxumalarının müxtәlifliyi baş verir. Rüşeymdәn sonrakı dövrdә H. proseslәri 3 әsas tipә bölünür: әsas hüceyrәlәri çoxalmayan toxumalarda (mәs., sinir toxuması neyronları); hüceyrәlәrinin çoxalması, әsasәn, orqanın böyümәsi ilә әlaqәdar olan toxumalarda (mәs., hәzm vәzilәrinin, böyrәklәrin parenximası); hüceyrәlәrinin daima tәzәlәnmәsi ilә sәciyyәlәnәn toxumalarda (mәs., qanyaradıcı toxuma, örtük epitelilәrinin çoxu). Müәyyәn H.-i hәyata keçirәn hüceyrәlәrin mәcmusu bir sıra ardıcıl qruplara, yaxud fondlara bölünür: hәm ixtisaslamaya, hәm dә azalan özünәoxşarların yerinidoldurmaya qabil olan kök hüceyrәlәri fondu; ixtisaslaşan vә çoxalma qabiliyyәti olan sәlәf hüceyrәlәr fondu; yetkin, ixtisaslaşmanı tamamlamış hüceyrәlәr fondu. Travmadan sonra zәdәlәnmiş vә yaxud qismәn itirilmiş toxumaların bәrpası reparativ H. sayәsindә baş verir. Patoloji vәziyyәtdә H. prosesindә dәrin keyfiyyәtdә yişikliklәri mümkündür vә toxumanın inkişafında, şişin böyümәsi zamanı onun tam tәhrifinә qәdәr müxtәlif pozulmalar baş verә bilәr.
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
“Azərbaycan” xüsusi cildi (Az)“Azərbaycan” xüsusi cildi (rus)I CİLDII CİLDIII CİLDIV CİLDV CİLDVI CİLDVII CİLDVIII CİLDIX CİLDX CİLDXI CİLD
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2007 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2012 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2009 |
| ISBN: | 978-9952-441-02-4 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2010 |
| ISBN: | 978-9952-441-05-5 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2011 |
| ISBN: | 978-9952-441-07-9 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2013 |
| ISBN: | 978-9952-441-03-1 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2014 |
| ISBN: | 978-9952-441-10-9 |
| Səhifələrin sayı: | 592 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2015 |
| ISBN: | 978-9952-441-11-6 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2016 |
| ISBN: | 978-9952-441-12-3 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | |
| ISBN: | |
| Səhifələrin sayı: |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2019 |
| ISBN: | 978-9952-441-17-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili | 2020 |
| ISBN: | 978-9952-441-18-5 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2024 |
| ISBN: | 978-9952-441-20-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
HİNDİSTANDA XALQ ÜSYANI – XMELNİTSKİ
HİSTOGENÉZ
HİSTOGENÉZ (histo... + ... genez), t o x u m a l a r ı n i n k i ş a f ı – heyvan vә insan orqanizmlәri toxumalarının onların müxtәlif orqanlardakı spesifik xüsusiyyәtlәri ilә әmәlә gәlmәsini, mövcudluğunu vә bәrpasını tәmin edәn qanunauyğun proseslәrin mәcmusu. H.-in vә onun qanuna uyğunluqlarının öyrәnilmәsi histologiyanın әn mühüm mәsәlәlәrindәn biridir. “H.” termini orqanizmin fәrdi inkişafı gedişindә – ontogenezdә toxumaların әmәlә gәlmәsini bildirir. Lakin H.-in qanunauyğunluqlarına toxumaların tәkamüli inkişafından (filohisto genezdәn) ayrı baxıla bilmәz. H.-in әsasında embriogenezin әn erkәn mәrhәlәlәrindәn başlayan hüceyrә diferensiasiyası – ixtisaslaşan hüceyrәlәr arasında getdikcә artan morfofunksional fәrqlәr durur. Bu, hüceyrәlәrdә zülalların sintezinin spesifikasını müәyyәnlәşdirәn genlәrin qanuna uyğun qoşulmasının mürәkkәb molekulyargenetik prosesidir. Hüceyrәlәrin çoxalması, onların qarşılıqlı yerdәyişmәsi vә digәr proseslәr dölün bәdәnindә qanunauyğun yerlәşmiş hüceyrә qruplarından ibarәt embrional rüşeymin formalaşmasına sәbәb olur. Embrional rüşeymin toxuma ixisaslaşması nәticәsindә bәdәnin cürbәcür orqanları toxumalarının müxtәlifliyi baş verir. Rüşeymdәn sonrakı dövrdә H. proseslәri 3 әsas tipә bölünür: әsas hüceyrәlәri çoxalmayan toxumalarda (mәs., sinir toxuması neyronları); hüceyrәlәrinin çoxalması, әsasәn, orqanın böyümәsi ilә әlaqәdar olan toxumalarda (mәs., hәzm vәzilәrinin, böyrәklәrin parenximası); hüceyrәlәrinin daima tәzәlәnmәsi ilә sәciyyәlәnәn toxumalarda (mәs., qanyaradıcı toxuma, örtük epitelilәrinin çoxu). Müәyyәn H.-i hәyata keçirәn hüceyrәlәrin mәcmusu bir sıra ardıcıl qruplara, yaxud fondlara bölünür: hәm ixtisaslamaya, hәm dә azalan özünәoxşarların yerinidoldurmaya qabil olan kök hüceyrәlәri fondu; ixtisaslaşan vә çoxalma qabiliyyәti olan sәlәf hüceyrәlәr fondu; yetkin, ixtisaslaşmanı tamamlamış hüceyrәlәr fondu. Travmadan sonra zәdәlәnmiş vә yaxud qismәn itirilmiş toxumaların bәrpası reparativ H. sayәsindә baş verir. Patoloji vәziyyәtdә H. prosesindә dәrin keyfiyyәtdә yişikliklәri mümkündür vә toxumanın inkişafında, şişin böyümәsi zamanı onun tam tәhrifinә qәdәr müxtәlif pozulmalar baş verә bilәr.
HİSTOGENÉZ
HİSTOGENÉZ (histo... + ... genez), t o x u m a l a r ı n i n k i ş a f ı – heyvan vә insan orqanizmlәri toxumalarının onların müxtәlif orqanlardakı spesifik xüsusiyyәtlәri ilә әmәlә gәlmәsini, mövcudluğunu vә bәrpasını tәmin edәn qanunauyğun proseslәrin mәcmusu. H.-in vә onun qanuna uyğunluqlarının öyrәnilmәsi histologiyanın әn mühüm mәsәlәlәrindәn biridir. “H.” termini orqanizmin fәrdi inkişafı gedişindә – ontogenezdә toxumaların әmәlә gәlmәsini bildirir. Lakin H.-in qanunauyğunluqlarına toxumaların tәkamüli inkişafından (filohisto genezdәn) ayrı baxıla bilmәz. H.-in әsasında embriogenezin әn erkәn mәrhәlәlәrindәn başlayan hüceyrә diferensiasiyası – ixtisaslaşan hüceyrәlәr arasında getdikcә artan morfofunksional fәrqlәr durur. Bu, hüceyrәlәrdә zülalların sintezinin spesifikasını müәyyәnlәşdirәn genlәrin qanuna uyğun qoşulmasının mürәkkәb molekulyargenetik prosesidir. Hüceyrәlәrin çoxalması, onların qarşılıqlı yerdәyişmәsi vә digәr proseslәr dölün bәdәnindә qanunauyğun yerlәşmiş hüceyrә qruplarından ibarәt embrional rüşeymin formalaşmasına sәbәb olur. Embrional rüşeymin toxuma ixisaslaşması nәticәsindә bәdәnin cürbәcür orqanları toxumalarının müxtәlifliyi baş verir. Rüşeymdәn sonrakı dövrdә H. proseslәri 3 әsas tipә bölünür: әsas hüceyrәlәri çoxalmayan toxumalarda (mәs., sinir toxuması neyronları); hüceyrәlәrinin çoxalması, әsasәn, orqanın böyümәsi ilә әlaqәdar olan toxumalarda (mәs., hәzm vәzilәrinin, böyrәklәrin parenximası); hüceyrәlәrinin daima tәzәlәnmәsi ilә sәciyyәlәnәn toxumalarda (mәs., qanyaradıcı toxuma, örtük epitelilәrinin çoxu). Müәyyәn H.-i hәyata keçirәn hüceyrәlәrin mәcmusu bir sıra ardıcıl qruplara, yaxud fondlara bölünür: hәm ixtisaslamaya, hәm dә azalan özünәoxşarların yerinidoldurmaya qabil olan kök hüceyrәlәri fondu; ixtisaslaşan vә çoxalma qabiliyyәti olan sәlәf hüceyrәlәr fondu; yetkin, ixtisaslaşmanı tamamlamış hüceyrәlәr fondu. Travmadan sonra zәdәlәnmiş vә yaxud qismәn itirilmiş toxumaların bәrpası reparativ H. sayәsindә baş verir. Patoloji vәziyyәtdә H. prosesindә dәrin keyfiyyәtdә yişikliklәri mümkündür vә toxumanın inkişafında, şişin böyümәsi zamanı onun tam tәhrifinә qәdәr müxtәlif pozulmalar baş verә bilәr.
