HÓFMAN REAKSİYALARI – A. Hofman tәrәfindәn kәşf edilmiş altı reaksiya.
Onlardan üzvi sintez üçün әn әhәmiyyәtlilәri aşağıdakılardır:
1) Ammonyakın NH3 alkillәşdirici reagentlәrlә (mәs., alkilhalogenidlәrlә) qarşılıqlı tәsiri; bu zaman birli, ikili vә üçlü amin duzlarının qarışığı vә dördlü ammonium duzu әmәlә gәlir. Reaksiya ali alifatik aminlәrin sәnaye sintezindә istifadә olunur.
2) Dördlü ammonium әsaslarının üçlü amin, alken vә suya termiki parçalanması; әgәr dördlü әsasda azot atomu müxtәlif radikallar ilә birlәşibsә, onda ikiqat rabitә yanındakı alkil qruplarının sayı әn az olan alken әmәlә gәlir (Hofman qaydası):
(C3H7)3N+(C2H5)OH‒ C2H4 + N(C3H7)3 + H2O.
Reaksiya polienlәrin sintezi, aminlәrin identifikasiyası vә alkaloidlәrin quruluşunun tәyinindә tәtbiq edilir.
3) Qәlәvi mәhlulunda birli aminlәrin xloroformla qarşılıqlı tәsiri (izonitrillәr әmәlә gәlir): RNH2 + CHCl3R–N=C; izonitrillәrin sәciyyәvi intensiv iyindәn aminlәrin vәsfi tәyinindә istifadә edilir.
4) Qәlәvinin sulu mәhlulunda halogenin (brom vә ya xlor) tәsiri ilә karbon turşularının amidlәrinin birli aminә vә karbon dioksidә parçalanması (Hofman yenidәnqruplaşması):
RC(O)NH2RNH2+CO2 (R–üzvi radikal); spirt mәhlulunda uretanlar әmәlә gәlir. Reaksiya alifatik, yağaromatik, aromatik vә heterotsiklik aminlәrin, diamin vә aminturşuların alınmasında istifadә olunur.
Reaksiyalar müvafiq olaraq 1850, 1851, 1868 vә 1881 illәrdә kәşf edilmişdir.
Əd: В а ц у р о К. В., М и щ е н к о Г. Л. Именные реакции в органической химии. М., 1976.
