HORMONAL PREPARATLAR – tәrkibindә tәbii hormonlar, yaxud onların sintetik analoqları olan dәrmanlar. H.p.-ın әksәriyyәti (kortikotropin, tireotropin, insulin vә s.) kәsilmiş malın tәzә, yaxud tәzә dondurulmuş vәzilәrindәn, heyvanların vә insanın qan vә sidiyindәn alınır. Heyvan xammalından olan H.p.-ın spesifik aktivliyi standart preparatların aktivliyi ilә müqayisәdә tәyin edilir (biol. standartlaşdırma) vә tәsir vahidi (TV) ilә göstәrilir. H.p.-ın çoxunun istehsalı gen mühәndisliyi texnologiyasına әsaslanır. Hipotalamusun H.p.-ı (somatostatin, oktreotid, rifatiroin, qonadorelin) akromeqaliyada, karsinoid şişlәrdә, qalxanabәnzәr vәzinin, prostat vәzinin xәrçәngindә istifadә edilir.
Hipofizin H.p.-ı (adrenokortikotrop hormon, yaxud AKTH, somatotropin, somatrem, tireotropin, laktin, xorionin qonadotropin, prolaktin, intermedin, oksitosin, vazopessin, pituitrin vә s.) hipofizin, böyrәküsrü vәzilәrin, cinsiyyәt vәzilәrinin hormonal çatışmazlığında, kollagenoz, allergik vә bәzi göz xәstәliklәri zamanı tәyin edilir.
Qalxanabәnzәr vәzinin H.p.-ı (tireoidin, natrium levotiroksin) qalxanabәnzәr vәzinin müxtәlif mәnşәli funksional çatışmazlığının müalicәsindә; kalsitonin – osteoparoz zamanı işlәdilir. Qalxanabәnzәr әtraf vәzilәrin H.p.-ı (paratireoidin) tetaniyanın, spazmofiliyanın, allergik xәstәliklәrin müxtәlif formalarının müalicәsindә istifadә edilir. Mәdәaltı vәzinin H.p.-ı (insulin vә onun preparatları) qanda qlükozanın miqdarını azaldır; onlar şәkәrli diabetin müalicәsindә işlәdilir (bax İnsulinlә müalicә).
Böyrәküstü vәzinin qabıq maddәsindәn alınan H.p. (kortizon, hidrokortizon, dezoksikortikosteron vә kortizonun vә hidrokortizonun sintetik analoqları – prednizolon, deksametazon, beklometazon vә s.) böyrәküstü vәzinin qabığının funksiya çatışmazlığının әvәzedici müalicәsi, AKTH sekresiyasını dayandırmaq üçün; revmatik xәstәliklәrin (mәs., rev matoid artritin), bronxial astmanın, ot qızdırmasının, ana filaktik şokun, neyrodermitin, ekzemaların vә s. dәri xәstәliklәrinin, Addıson xәstәliyinin müalicәsi zamanı iltihab vә allergiya әleyhinә, immunosupressiv dәrman kimi böyrәküstü vәzinin qabığının kәskin hormonal çatışmazlığının, hemolitik anemiyanın, qlomerulonefritin vә s. müalicәsindә istifadә olunur.
Qadın cinsiyyәt hormonlarının H.p. estrogenlәrә (etinilestradiol, konyuqasiya olunmuş estrogenlәr, estriol, estron, sinestrol, dietilstilbestrol, dimestrol, oktestrol, sigetin) vә gestagenlәrә (progesteron, oksiprogesteron-kapronat, preqnin, gestrinon, levonorgestrel, etisteron vә s.) bölünür. Estrogen H.p. dölsüzlüyün bәzi formalarının müalicәsindә, yumurtalıqların endokrin fәaliyyәtinin funksional çatışmazlığı, yaxud tamamilә olmaması, doğum fәaliyyәtinin zәifliyi zamanı, laktasiya da yandırılması üçün, prostat vәzi xәrçәnginin müalicәsindә istifadә edilir. Hestagen H.p. sarı cisim çatışmazlığı ilә әlaqәdar pozulmalar (mәs., tәhlükәli, yaxud adәt olunmuş uşaq salma) zamanı tәtbiq edilir. Kişi cinsiyyәt hormonlarının H.p.-ı (testosteronpro pionat, testenat, metiltestosteron) testosteronun biol. vә müalicәvi xassәlәrinә malikdir. Onlar kişilәrdә kişi cinsiyyәt vәzilәri funksiyasının çatışmazlığı, habelә qadınlarda süd vәzilәrinin vә yumurtalıqların xәrçәngi, dismenoreya, klimakterik pozulmalar zamanı işlәdilir.
H.p. sulu vә yağlı mәhlullar şәklindә dәrialtına, әzәlә daxilinә yeritmәk üçün, inhalyasiya, tablet, mәlhәm vә s. şәkildә işlәdilir.
