HÜQUQ FENOMENOLOGİYASI – hüquq fenomeni tәdqiqinin orijinal metodo logiyasından ibarәt hüquq fәlsәfәsi bölmә si. H.f.-nı 20 әsrdә E.Husserl vә davamçıları (sosiologiyada M.Şeler, A.Şuts, Q.D.Qurviç, ontologiyada M.Haydegger, hermenevtikada H.Qadamer) işlәyib hazırlamışlar. Hüquqda fenomenoloji mәktәb fәlsәfi fenomenologiya ideyalarının hüquq elmi sahәsinә yayılması nәticәsindә formalaşmışdır vә belә bir tәsәvvürdәn çıxış edir ki, real, empirik dәyişkәn hüquqla yanaşı, ideal – eydetik, universal hüquq da mövcuddur. İdeal hüquq real hüquqi anlayış, hadisә, norma vә konstruksiyaların mövcudluğunu şәrtlәndirәn hüquq mahiyyәtidir, eyni zamanda fәaliyyәtdә olan hüquq qaydasının qiymәtlәndirmә meyarıdır. Bu zaman ideal vә real hüquq bir-birinә qarşı qoyulmur, әksinә, ayrılmaz vәhdәtdә olur, çünki hüququn mahiyyәti yalnız real hüquqi fenomenlәrin mövcudluğunda üzә çıxır.
Hüquq sahәsindә fenomenoloji mövqeyin orijinal şәrhçilәrindәn biri olan N.N.Alekseyev hüquqi hadisәlәrin spesifik çoxcәhәtliliyini yalnız hüquq anlayışının çoxsaylı tәriflәri ilә deyil, ilk növbәdә hüquq subyektlәrinin hüquqi fәallığının nәzәrәalınma xüsusiyyәtlәri ilә әsaslandırmışdır; burada subyektlәr, xüsusiyyәtlәr, münasibәtlәr, fenomenoloji tanıma aktları, o cümlәdәn maraq, etinasızlıq, inkar, istәk, iradә vә s. әhәmiyyәtli rol oynayır. Bu fәallığın nәticәsi hüquqi faktlar, normalar, qanunlar olur, hüququn özü isә intersub yektiv qrupların iradi sәylәrinin fiksasiya edilmәsi üzrә çoxcәhәtli hadisәdir. Sәlahiyyәt onun әsas vә mühüm fenomenoloji tәcәssümünә çevrilir. Sәlahiyyәt daşıyıcısı olan subyektdәn әlavә, hüquqi ünsiyyәtin sosiomәdәni mәzmunu ilә bağlı olan hüquq mahiyyәtli ilkin dәfedilmәz mövcudiyyәtlәr (hüquq subyekti, dәyәrlәr) dә diqqәt mәrkәzinә çәkilir. Fenomenoloji aktlarla birlikdә dәfedilmәz mövcudiyyәtlәr hüququn tamamilә müәyyәnlәşmiş fenomenoloji strukturunu tәşkil edir. Sosiomәdәni obyektlәr olan incәsәnәt әsәrlәrinin, yaxud hüquq vә dövlәt dә daxil olmaqla sosial institutların mövcud çoxluğunu tәhlil edәn R.İnqarden bu obyektlәrin intensional (fenomenologiyanın әsas termini) sәciyyә daşıdığını, yәni intensiya – insan şüurunun istiqamәtlәnmәsi ilә dәstәklәnәnlәr sırasına aid olduğunu vurğulamışdır. İntensionallıq (şüurun obyektә istiqamәtlәnmәsi) subyekt vә obyekti bir-birindәn qarşılıqlı asılı edir, klassik elmin heç dә hәmişә yetәrincә nәzәrә almadığı subyektiv önşәrtlәri vә niyyәtlәri obyektin idrakına gәtirir. İntensional törәmәlәr müxtәlif sosial cәlbediciliyә vә bununla bağlı olan istifadә müddәtinә malikdir. İctimai şüurda yalnız ayrı-ayrı intensional törәmәlәr, mәs., hәqiqәt, әdalәt, bәrabәrlik, azadlıq idealları uzun müddәt yaşayır.
Hüquq normaları xüsusi (mәhkәmәlәr, hüquq-mühafizә orqanları, dövlәt qulluqçuları, qanunvericilәr) vә ümumi (xalq kütlәlәrinin hüquq düşüncәsi) ola bilәn sosiomәdәni agentlәr mәcmusu ilә dәstәklәnir. Dәyәrlәrin transformasiyası prosesindә subyektivist tәmayüllәrin tәsirilә qanunçuluğun sabit formalaşma gedişi bәzәn cәmiyyәtin ilkin mahiyyәtinә zidd olaraq gözlәnilmәz istiqamәtlәr (homosek suallığın dekriminallaşması, eynicinsli nikahların leqallaşması, evtanaziya) alır.
H.f. özünün praktiki tәcәssümündә hüquq fәaliyyәtinin terminoloji tәsvirinin dәqiqlәşdirilmәsinә vә mövcud qanunverici tәnzimlәmәnin daha effektiv izahetmә yollarının aşkarlanmasına yardım edir.
