HÜSAMƏDDİN Hәsәn bin Əbdülmömin Xoyi (?–?) – 13 әsr Azәrb. şairi, dilçi. İlk tәhsilini doğulduğu Xoyda almış, daha sonra Anadoluda yaşamışdır. Hәm şair, hәm dә dövrünün böyük dilçilәrindәn olan H. ömrünün yetkin çağını Kastamonuda Çoban oğulları sarayında keçirmişdir. Çoban oğullarını mәdh edәn şeirlәri yüksәk bәdii sәnәtkarlığı ilә seçilir. Şәrqin görkәmli filosoflarından olan Seyid Zülfüqar Şirvaniyә hәsr etdiyi qәsidәsi nadir sәnәt nümunәlәrindәndir. Bәdii әsәrlәrini farsca yazmışdır. “Nәsib әl-fityan vә nәsib әttibyan” adlı әrәbcә-farsca, “Töhfeyi-Hüsam” adlı türkcә-farsca mәnzum lüğәtlәri var. “Töhfeyi-Hüsam” 20 qitәdәn, 302 beytdәn ibarәtdir. Əruzun müxtәlif bәhrlәrindә yazılan lüğәtdә bәdii tәsvir vasitәlәrindәn istifadә olunmuşdur. Burada 13 әsr Azәrb. cәmiyyәtinin mәişәt vә tәsәrrüfatı haqqında tәsәvvür yaradan, gündәlik ünsiyyәtdә işlәdilәn türkcә sözlәr farsca qarşılıqları ilә birgә verilmişdir. Lüğәtdәki türk mәnşәli arxaizmlәr Nәsimi vә Füzulinin әsәrlәrindәkindәn dәfәlәrlә çoxdur. Lüğәt tarixi fonetika baxımından da әhәmiyyәtlidir.
Əd.: H a c ı y e v T. Azәrbaycan әdәbi dilinin tarixi. I hissә, B., 2012.
