XADZÁ DİLİ – xadzaların dili. Tanzaniyada yayılmışdır (Eyasi gölünün c. sahili boyu). Bu dildә danışanların ümumi sayı 1 min nәfәrdir (2016).
C.Qrinberqin genealoji tәsnifatına görә, X.d. koysan dillәri makroailәsinin ayrıca qolunu tәşkil edir, lakin koysan dillәri üzrә müasir mütәxәssislәrin fikrincә o, tәcrid olunmuş dildir (koysan dillәrinә qohum deyil).
X.d. Mәrkәzi Afrikanın şaqqıltılı fonemlәr sisteminә malik cәmi iki dilindәn biridir (sandave ilә bәrabәr), lakin Cәnubi Afrikanın koysan dillәrindәki bәnzәr sistemlә müqayisәdә bu dildә şaqqıltılı ünsürlәr azdır; Cәnubi Afrika şaqqıltılı dillәrindәn fәrqli olaraq, X.d.-ndә müvafiq fonemlәr yalnız sözün әvvәlindә deyil, hәm dә ortasında işlәnә bilir. Konsonantizmin fәrqlәndirici xüsusiyyәtlәri kar, cingiltili, nәfәs samitlәrinin qarşı qoyulması, hәmçinin ayrıca dodaq fonemlәrinin olmasıdır. Vokalizmi sadәdir, tonal sistemi yüksәk vә aşağı registrlәrin qarşı qoyulması ilә mәhdudlaşdırılmışdır.
Qrammatik quruluş bütövlükdә aqlütinativ sözdәyişmә ilә xarakterizә olunur. Feillәr üçün şәkilçi dәyişmәsi sәciyyәvidir.
Əsas söz sırası “predikat+subyekt+obyekt” şәklindәdir; tәyin edәn, bir qayda olaraq, tәyin olunanı izlәyir.
X.d. yazısız dildir. 2013 ildә latın qrafikası әsasında rәsmi orfoqrafiya layihәsi işlәnib hazırlanmış, lakin geniş yayılmamışdır.
