XAKÁS DİLİ – xakasların dili. Xakas Resp.-nın dövlәt dillәrindәn biri. Hәmçinin Krasnoyarsk diyarının Xakasiya ilә sәrhәd r-nlarının bir sıra kәndindә, Tıvada yayılmışdır. Bu dildә danışanların sayı 42,6 min nәfәrdir (2010).
X.d. türk dillәrinin şm.-ş. qrupunun xakas yarımqrupuna aiddir. Saqay, kaçin, Qızıl vә şor dialektlәri var. 20 әsrdә tәşәkkül tapmış әdәbi dil saqay vә kaçin dialektlәrinә әsaslanır. Mәnşәcә qırğız dilinә daha yaxındır.
Sәs tәrkibindә 17 sait (9 qısa, 8 uzun), 24 samit var. Saitlәrin qoşalaşması (aa, oo, uu vә s.) sәciyyәvidir. Qrammatik quruluşu türk dillәri ilә ümumi cәhәtlәrlә yanaşı, spesifik xüsusiyyәtlәrә dә malikdir. İsmin 8 halı var. Sintaksisi üçün qәdim türk dilindәn, eyni zamanda rus dilindәn alınma sözlәr sәciyyәvidir. Leksikasında monqol dilindәn çox sayda iqtibaslar var (“salğın”– yel, meh, “tooza” – tamamilә, bütünlüklә). Rus dilindәn alınma sözlәrdә assimilyasiya edilmiş fonetikası ilә daha qәdim tәbәqә vә müasir tәbәqә mövcuddur.
Yazıda 1924 ildә rus qrafikası әsasında әlifba tәtbiq edilmiş, 1929 ildә latın qrafikasına, 1939 ildә yenidәn rus qrafikasına keçilmişdir.
