XAQAN, k a ğ a n, q a a n – erkәn orta әsrlәr dә bir çox türkdilli xalqlarda dövlәt başçısının titulu. “X.” termininә ilk dәfә 312 ildә Çin salnamәlәrindә rast gәlinir. Əvvәllәr X. titulunu jujanların başçıları daşıyırdılar. 6 әsrin ortalarından bu titulu Türk xaqanlığının hökmdarları qәbul etmişlәr. Kağan (q a y a n) şәklindә Orxon-Yenisey abidәlәrindә (7 әsrin sonlarından) vә qәdim uyğur runi mәtnlәrindә (8 әsrdәn) rast gәlinir. Muq d.-ndan tapılmış Soğd sәnәdlәrin dә 8 әsrin birinci yarısında “X.” vә “qaqan” formaları qeydә alınmışdır. Türk xaqanlığının süqutundan sonra X. titulunu bir çox türkdilli xalqların (türgeşlәr, uyğurlar, qarluqlar, Yenisey qırğızları, kimaklar) hakimlәri daşımışlar. Şәrqi vә Mәrkәzi Avropa xalqlarının (avarlar, xәzәrlәr, bulqarlar, ruslar) hakimlәrinә aid edilәn X. titulu 6–12 әsrlәrә aid mәnbәlәrdә müxtәlif formalarda işlәnmişdir. 8 әsrin sonu – 9 әsrin әvvәlindә slavyan tayfalarından olan polyanlar xәzәrlәrin hakimiyyәtindәn azad olduqdan sonra Kiyev knyazları da X. titulunu qәbul etmişdilәr. Bununla onlar Kiyev Rus dövlәtinin Xәzәr xaqanlığından asılı olmadığını bildirirdilәr. Monqol imperiyasında “X.” termini “imperator” mәnasında işlәnirdi; imperiyaya tabe olan әrazilәrin hakimlәri xan adlanırdı. Şirvanşahlar dövlәti hökmdarlarından bәzilәri “X.” titulu daşımışlar. “X.” termini tәxәllüs kimi dә işlәnmişdir (mәs., Xaqani Şirvani).
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
“Azərbaycan” xüsusi cildi (Az)“Azərbaycan” xüsusi cildi (rus)I CİLDII CİLDIII CİLDIV CİLDV CİLDVI CİLDVII CİLDVIII CİLDIX CİLDX CİLDXI CİLD
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2007 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2012 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2009 |
| ISBN: | 978-9952-441-02-4 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2010 |
| ISBN: | 978-9952-441-05-5 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2011 |
| ISBN: | 978-9952-441-07-9 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2013 |
| ISBN: | 978-9952-441-03-1 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2014 |
| ISBN: | 978-9952-441-10-9 |
| Səhifələrin sayı: | 592 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2015 |
| ISBN: | 978-9952-441-11-6 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2016 |
| ISBN: | 978-9952-441-12-3 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | |
| ISBN: | |
| Səhifələrin sayı: |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2019 |
| ISBN: | 978-9952-441-17-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili | 2020 |
| ISBN: | 978-9952-441-18-5 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2024 |
| ISBN: | 978-9952-441-20-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
HİNDİSTANDA XALQ ÜSYANI – XMELNİTSKİ
XAQAN
XAQAN, k a ğ a n, q a a n – erkәn orta әsrlәr dә bir çox türkdilli xalqlarda dövlәt başçısının titulu. “X.” termininә ilk dәfә 312 ildә Çin salnamәlәrindә rast gәlinir. Əvvәllәr X. titulunu jujanların başçıları daşıyırdılar. 6 әsrin ortalarından bu titulu Türk xaqanlığının hökmdarları qәbul etmişlәr. Kağan (q a y a n) şәklindә Orxon-Yenisey abidәlәrindә (7 әsrin sonlarından) vә qәdim uyğur runi mәtnlәrindә (8 әsrdәn) rast gәlinir. Muq d.-ndan tapılmış Soğd sәnәdlәrin dә 8 әsrin birinci yarısında “X.” vә “qaqan” formaları qeydә alınmışdır. Türk xaqanlığının süqutundan sonra X. titulunu bir çox türkdilli xalqların (türgeşlәr, uyğurlar, qarluqlar, Yenisey qırğızları, kimaklar) hakimlәri daşımışlar. Şәrqi vә Mәrkәzi Avropa xalqlarının (avarlar, xәzәrlәr, bulqarlar, ruslar) hakimlәrinә aid edilәn X. titulu 6–12 әsrlәrә aid mәnbәlәrdә müxtәlif formalarda işlәnmişdir. 8 әsrin sonu – 9 әsrin әvvәlindә slavyan tayfalarından olan polyanlar xәzәrlәrin hakimiyyәtindәn azad olduqdan sonra Kiyev knyazları da X. titulunu qәbul etmişdilәr. Bununla onlar Kiyev Rus dövlәtinin Xәzәr xaqanlığından asılı olmadığını bildirirdilәr. Monqol imperiyasında “X.” termini “imperator” mәnasında işlәnirdi; imperiyaya tabe olan әrazilәrin hakimlәri xan adlanırdı. Şirvanşahlar dövlәti hökmdarlarından bәzilәri “X.” titulu daşımışlar. “X.” termini tәxәllüs kimi dә işlәnmişdir (mәs., Xaqani Şirvani).
XAQAN
XAQAN, k a ğ a n, q a a n – erkәn orta әsrlәr dә bir çox türkdilli xalqlarda dövlәt başçısının titulu. “X.” termininә ilk dәfә 312 ildә Çin salnamәlәrindә rast gәlinir. Əvvәllәr X. titulunu jujanların başçıları daşıyırdılar. 6 әsrin ortalarından bu titulu Türk xaqanlığının hökmdarları qәbul etmişlәr. Kağan (q a y a n) şәklindә Orxon-Yenisey abidәlәrindә (7 әsrin sonlarından) vә qәdim uyğur runi mәtnlәrindә (8 әsrdәn) rast gәlinir. Muq d.-ndan tapılmış Soğd sәnәdlәrin dә 8 әsrin birinci yarısında “X.” vә “qaqan” formaları qeydә alınmışdır. Türk xaqanlığının süqutundan sonra X. titulunu bir çox türkdilli xalqların (türgeşlәr, uyğurlar, qarluqlar, Yenisey qırğızları, kimaklar) hakimlәri daşımışlar. Şәrqi vә Mәrkәzi Avropa xalqlarının (avarlar, xәzәrlәr, bulqarlar, ruslar) hakimlәrinә aid edilәn X. titulu 6–12 әsrlәrә aid mәnbәlәrdә müxtәlif formalarda işlәnmişdir. 8 әsrin sonu – 9 әsrin әvvәlindә slavyan tayfalarından olan polyanlar xәzәrlәrin hakimiyyәtindәn azad olduqdan sonra Kiyev knyazları da X. titulunu qәbul etmişdilәr. Bununla onlar Kiyev Rus dövlәtinin Xәzәr xaqanlığından asılı olmadığını bildirirdilәr. Monqol imperiyasında “X.” termini “imperator” mәnasında işlәnirdi; imperiyaya tabe olan әrazilәrin hakimlәri xan adlanırdı. Şirvanşahlar dövlәti hökmdarlarından bәzilәri “X.” titulu daşımışlar. “X.” termini tәxәllüs kimi dә işlәnmişdir (mәs., Xaqani Şirvani).
