XALAR, b a x a l a r, v a x a l a r – Tanzaniyanın q.-indә (әsasәn, Kiqoma vil.-ndә) bantular qrupundan xalq; rundilәrlә qohumdurlar. Sayları tәqr. 1,5 mln. nәfәrdir. Kixa dilindә danışırlar. Dindarları, әsasәn, xristiandır.
Ənәnәvi mәşğuliyyәtlәri toxa әkinçiliyi (kalış, darı, qarğıdalı, kassava, yerfındığı, paxlalılar, kartof, buğda) vә maldarlıqdır. Torpaq icma mülkiyyәti hesab olunurdu, sahibkara yalnız әkib-becәrilәn müddәtdә mәxsus idi. Otlaqlardan birgә istifadә edilirdi. Yaşayış mәskәnlәri binә tiplidir, әkin sahәlәri malikanәnin әtrafında yerlәşir. Ənәnәvi evlәri bambukdan tikilmiş, üstü otla örtülmüş arı tәknәsinә bәnzәr komalardır; müasir X. qonşu xalqlardan düzbucaq planlı evlәri mәnimsәmişlәr. Ənәnәvi geyimlәri bitki liflәrindәn vә dәridәn hazırlanır. Ənәnәvi yemәklәri darı vә kassava sıyığı, tәrәvәz sousları, mәrasimlәrdә istifadә olunan banan pivәsidir. X.-ın icma birliklәrini başçılar idarә edirdilәr. Ekzoqam patrilateral qruplara – qәbilә vә liniclәrә bölünmә әnәnәvidir. Nikah patrilokaldır. Kiçik ailәlәr sәciyyәvidir; keçmişdә böyük ailәlәr üstünlük tәşkil etmişdir. Xristianlaşdırılmış әhali arasında normativ monoqamiya yayılmışdır. Əcdadların, tәbiәt ruhlarının kultları, magiya, zәngin folklorları (nağıllar, atalar sözlәri, mәsәllәr) saxlanılmışdır.
