XALÇA MƏMULATI – xovsuz vә xovlu xalça texnikası ilә toxunan mәişәt әşyaları. Mәfrәş, xurcun, heybә, taxtüstü, çul, çuval, xaral, yәhәrüstü; duz, qaşıq vә tәnbәki torbaları vә s. çeşidlәri var. Arxeoloji materiallar [Cәnubi Azәrb.-ın Maku ş.-ndәn tapılmış gildәn düzәldilmiş at fiqurunun
(e.ә. 2-ci minillik) üzәrindә gül-çiçәk tәsvirlәri ilә bәzәdilmiş çul rәsmi, Urmiya gölü yaxınlığındakı Hәsәnli tәpәsindәn aşkar edilmiş qızıl camın (e.ә. 1-ci minillik) sәthindә üstünә çul salınmış şir tәsviri vә s.] vә yazılı mәnbәlәr Azәrb.-da X.m. hazırlanmasının qәdim tarixә malik olduğunu göstәrir. Orta әsrlәr Azәrb. miniatürlәrindә çox saylı X.m. tәsvirlәri var. Maldarlıq vә әkinçiliklә mәşğul olan әhali arasında X.m. daha geniş yayılmışdı. Müxtәlif ölçüdә vә formada toxunulan xurcun vә heybәdә azuqә, qab-qacaq, pal-paltar saxlanılır vә daşınır, mәfrәşә yorgan-döşәk, xalı-xalça yığılır, çuval vә xaralda taxıl saxlanılırdı. Çuldan qış aylarında k.t. heyvanlarını (at, eşşәk, öküz, dәvә) soyuqdan qorumaq üçün örtük, bәzәn dә bәzәk kimi istifadә edilir. Yüngül olması üçün X.m., әsasәn, xovsuz xalça texnikasında toxunur, yun, ipәk, pambıq iplәrlә yanaşı, lifli bitkilәrdәn dә istifadә olunurdu.
Azәrb.-ın Qarabağ vә Qazax zonalarında toxunan X.m. daha çox forma zәnginliyinә vә rәnglәrin әlvanlığına görә fәrqlәnir. Abşeron, Quba vә Şirvanda X.m. nisbәtәn az istehsal edilsә dә, nazik toxunuşu, xırda naxış elementlәri vә sakit rәng çalarları ilә diqqәti cәlb edir. 17–20 әsrlәrdә Azәrb.-da toxunmuş nәfis X.m. nümunәlәri dünyanın mәşhur muzeylәrindә (Tekstil muzey, Vaşinqton; Şәrq Xalqları İncәsәnәti Muzeyi, Moskva, Azәrb. Milli Xalça Muzeyi, Bakı) vә şәxsi kolleksiyalarda saxlanılır.
