XAN FEY (tәqr. e.ә. 280 – tәqr. e.ә. 233) – Çin filosofu. “Xan Fey-szı” traktatında Lao-szının daosizm ideyalarına, Syun-szının insanın şәr tәbiәti haqqında tәliminә vә min szya adlar mәktәbinin arqumentlәndirmә metodlarına әsaslanaraq, legizm ideyalarını әn dolğun şәkildә ifadә etmişdir. “Forma vә adlar”ın (sinmin) proto mәntiqindәn vә “rәmzlәr vә әdәdlәr”in numerologiyasından istifadә edәrәk, Şan Yan, Şen Dao vә Şen Buxayın “hakimiyyәtә/gücә” (şi) vә “qanunlara/nümunәlәrә” (fa) әsaslanan avtoritar vә әxlaqdankәnar “mәharәt/ustalıq” (şu) kimi qiymәtlәndirdiklәri dövlәt idarәçiliyi haqqında tәsәvvürlәrini inkişaf etdirmişdir.
X.F. sonrakı fәlsәfi sistemlәr (xüsusilә neo konfusiçilik) üçün әn mühüm olan dao vә li-prinsip anlayışları arasındakı әlaqәni ifadә etmişdir: “Dao saysız-hesabsız şeylәri elә edir ki, onlardan saysız-hesabsız prinsiplәr müәyyәnlәşir. Prinsiplәr şeylәri formalaşdıran işarәlәrdir (ven). Dao sayәsindә saysız-hesabsız şeylәr formalaşır”. Daonun universal funksiyası kimi yalnız “formalaşdırma”nı (çen) deyil, hәm dә “doğurmanı/canlandırmanı” (şen) qәbul edәn filosof hesab edirdi ki, dao “rәmzi forma”da tәmsil oluna bilәr. Ona әmәletmә hisslәr üzәrindә nәzarәt vә ruhәn tәrki-dünyalıq tәlәb edir. X.F. tәlimi vahid hökmdar-despotun ilahilәşdirilmәsini, qeyri-zadәgan bürokratiyasının tayfa zadәganlığından, praqmatikliyin әnәnәdәn, qanunun (fa) etik-ritual әxlaqdan üstünlüyünü әsaslandırmaqla Çindә ilk mәrkәzlәşdirilmiş Sin imperiyasının rәsmi ideologiyasının formalaşmasına әhәmiyyәtli töhfә vermişdir.










