XAN SÜLALƏSİNİN MƏQBƏRƏLƏRİ – Xan sülalәsindәn [e.ә. 202 il – eramızın 220 ili] olan Çin imperatorlarının vә onların yaxınlarının mәzar komplekslәri. Qәbirlәrdәn, komplekslәrin әtrafında toxaclanıb bәrkidilmiş torpaq divarlarından, mәbәdlәrdәn, döşәnmiş “ruhlar yolları”n dan (şendao), insan vә heyvanların yolboyu düzülmüş daş heykәllәrindәn vә s.-dәn ibarәt idi. Qәrbi Xan sülalәsinә [e.ә. 202 il – eramızın 8 ili] mәxsus 11 kompleks Şensi әyalәtinin indiki Syanyan vә Sian şәhәrlәrinin yaxınlığında yerlәşir. İlk X.s.m. diametri tәqr. 150–170 m, hünd. tәqr. 20–30 m olan kurqanlardır, yalnız imperator Ven-dinin [e.ә. 180–157] mәzarı dağın yamacındadır. Yanlin mәqbәrәlәrindәn başlayaraq kur qanüstü torpaq qalaqları dördtәrәfli kәsik piramidalar formasında idi. Burada imperator Szin-dinin [e.ә. 157–140] mәzarı; yanında arvadı Van Syaoszinin mәzarı (ö. e.ә. 126) vә s. var; kompleksin sah. tәqr. 12 km2-dir. X.s.m.-nin çoxu qarәt edilmişdir; әn zәngini Yanlindir; qazıntılar zamanı (1972 ildәn etibarәn, 1999 ildәn muzeydir) tәqr. 50000 heyvan vә insan, o cümlәdәn piyada vә süvarilәrin “axirәt ordusu”nun (sifәtlәri özünәmәxusdur, dövrümüzә gәlib çatmamış әllәri, ehtimal ki, ağacdan, paltarları isә parçadan olmuşdur; digәr qәbirlәrdә keramikadan idi), rәqqasların, hәrәmağalarının keramik fiqurları (hamısı tәbii ölçülәrindәn kiçik), dәmir alәtlәr, o cümlәdәn silahlar, tunc sikkәlәr vә s. tapılmışdır. Bünövrәsi 243´238´239´234 m, hünd. 46,5 m olan Maolin mәqbәrәsi (imperator U-di [e.ә. 141–87]) X.s.m.-ndәn әn böyüyüdür; yaxınlığında imperatriçә Linin, gen. Xo Syuybinin (onun yanında hunnu doyüşçü sünü tapdalayan atın daş heykәli vә s.), gen. Vey Sinin vә b.-nın var; bütövlükdә kompleks kiçik ölçüdә imperiya modelini tәmsil edirdi. Qәrbi Xan mәqbәrәlәrinin çoxunun әtrafında mühafizә mәzarları yerlәşir. İmperator kurqanlarının yanında әyanların vә knyazların da mәzarları mәqsәdilә salınan şәhәrlәr tәdricәn paytaxtın şәhәr-peyklәrinә çevrilirdi. Şәrqi Xan sülalәsinin [eramızın 25–220 illәri] 11 kompleksi Loyan ş. yaxınlığındadır, yalnız Çanlin mәqbәrәsi (imperator Syan-di [181–234]) Szyaotszo şәhәr dairәsindә yerlәşir. Struk turunda, konstruksiyalarında, materialların da (ağac sarkofaqların әvәzinә kәrpicdәn, bәzәn daşdan hörülmüş kamera vә s.) dәyişikliklәr olsa da, әsasәn, Qәrbi Xan әnәnәsini (nisbәtәn kiçik miqyasda) davam etdirirdi; imperator Quan U-dinin [5–57] kompleksi digәrlәrindәn daha yaxşı saxlanılmışdır.










