XARABALIQ KƏLƏZİ – kәlәzkimilәr (Agamidae) fәsilәsinin növü (Trapelus rude ratus). Dar arealda yayılmış nadir növdür. Rәngi boz-mavi, qurğuşun-boz, sarımtıl vә qırmızımtıl-sarı tonlar arasında dәyişir. Belindә açıq rombşәkilli xal olur. Müxtәlif qıcıqlandırıcıların tәsirindәn bәdәninin rәngi dәyişә bilir. Uz. 85–100 mm-ә qәdәr olur. Yayıldığı areal c.-da Ərәbistan y-a, q.-dә Anadolu, ş.-dә Əfqanıstan, Pakistan, şm.-da isә Cәnubi Qafqazın ş.-ini әhatә edir. Azәrb.-da Zәngilan, Cәbrayıl rayonlarında vә Talış dağlarında (Zuvandda) T.r. ruderatus yarımnövü yaşayır. Daşlıq yarımsәhralarda, qurumuş çayların yataqların da, xırda çınqıllı yamacları olan dağarası dәrәlәrdә – quru çınqıllı yamaclardakı fırqanlı biotoplarda yaşayır. Sığınacaq kimi yovşan, dәvәtikanı kollarından vә daşların altındakı boşluqlardan istifadә edir. Əlverişli biotoplarda 1 ha sahәdә 4–7 fәrdә rast gәlinir. Martın ikinci yarısından başlayaraq fәal olur, oktyabrdan qışlamaya gedir. Çoxalma dövründә cüt-cüt gәzir. Mövsüm әrzindә 2–3 dәfә, hәr dәfә 5–6 yumurta qoyur. Qidalarında qarışqalar, düzqanadlılar, böcәklәr, hörümçәklәr vә s. üstünlük tәşkil edirlәr. Özü quşların vә ilanların qida rasionuna daxildir. Nadir növ kimi 1989 ildәn Azәrb.-ın “Qırmızı Kitab”ına daxil edilmişdir.
Xarabalıq kәlәzi (Trapelus ruderatus).
