XARDAL – Sinapis cinsindәn olan, hәmçinin xaççiçәklilәr fәsilәsinin Brassica cinsinә mәxsus bәzi bitkilәrin ümumi adı. Yabanı, mәdәni vә yabanılaşmış növlәrdir. Bәzilәri mәs., çöl X.-ı (S. arvensis) alaq bitkisidir. Hünd. tәqr. 1,5 m, çiçәklәri sarı, meyvәsi buynuzmeyvәdir. X. neytral reaksiyalı drenlәşdirilmiş münbit torpaqları sevir. Dünyada tәqr. 1 mln ha torpaqda X. әkilir. Ağ X. (S. alba), sarept X.-ı (B. juncea), ara X. (B. nigra), bәzәn Hәbәşistan X.-ı (B. carinata) becәrilir. Əsas ixracatçı ölkәlәr Kanada, Nepal, Rusiya, Ukr.-dır. Toxumların mәhsuldarlığı hәr ha-dan 0,6–2,2 t-dur. Erkәn, adәtәn cәrgәlәrlә sәpilir. Ən yaxşı sәlәflәri dәnli vә cәrgәarası şumlanan bitkilәrdir. X. başlıca olaraq toxumlarından yağ (33–49%) almaq mәqsәdilә becәrilir. X. yağı vә onun digәr emal mәhsulları yeyinti vә әtriyyat sәnayesindә, tibdә istifadә olunur. Sarept X.-ının jmıxından xardal yaxması, süfrә xardalı vә s. hazırlanmasında istifadә edilәn xardal tozu alınır. X. hәmçinin tәrәvәz, yem, balverәn bitki, yaşıl gübrә vә kulis bitkisi (qarsaxlama vә әkinlәri qarayeldәn – quru, isti külәklәrdәn qorumaq mәqsәdilә) kimi becәrilir. Azәrb.-da orta dağ qurşağına qәdәr olan әrazilәrdәki әkinlәrdә, qumsallıqlarda, bostanlarda vә alaq basmış yerlәrdә 1 növü – çöl X.-ı bitir. X.-ın müasir sortları yerә yatmaya vә buynuzcuqların çatlamasına davamlı olduğundan mәhsul kombaynla yığılır. Zәrәrvericilәri: torpaq birәlәri, şalğam mişarçısı vә s. Əsas xәstәliklәri: unlu şeh, pas xәstәliyi.
Çöl xardalı (Sinapis arvensis).
