XARİCİ DUYĞULAR – reseptorları bәdәnin sәthindә yerlәşәn vә xarici mühitin cisim vә hadisәlәrinin xassәlәrini әks etdirәn eksteroseptiv duyğular. X.d.-a g ö r m ә, e ş i t m ә, d a d b i l m ә, i y b i l m ә v ә d ә r i d u y ğ u l a r ı daxildir. Bunlar kontakt (dadbilmә, dәri) vә distant (görmә, eşitmә, iybilmә) duyğuları olmaqla iki qrupa bölünür. K o n t a k t d u y ğ u l a r ı yalnız reseptora tәsir edәn qıcıqlandırıcı ilә bilavasitә tәmas zamanı baş verir. D i s t a n t d u y ğ u l a r isә reseptorlar uzaqda olan obyektlәrә qarşı qıcıqlanma reaksiyası verdikdә tәzahür edir. G ö r m ә duyğuları işığın gözә tәsiri nәticәsindә baş verir. 390-dan 780 millimikrona qәdәr uzunluqda olan elektromaqnit dalğaları görmә duyğusu yaradır. Rәng duyğuları a x r o m a t i k v ә x r o m a t i k olmaqla iki qrupa bölünür. Axromatik rәnglәrә ağ, qara vә boz rәnglәr, xromatik rәnglәrә spektrin bütün rәnglәri vә onların çalarları daxildir. E ş i t m ә duyğularının reseptorları daxili qulaqda (ilbiz) yerlәşir. Xarici qulaq (qulaq seyvanı) sәs rәqslәrini toplayır, orta qulaq mexanizmi hәmin sәs rәqslәrini ilbizә ötürür vә eşitmә duyğusunun tәzahürünә sәbәb olur. İ y b i l m ә duyğularını törәdәn qıcıqlandırıcılar maddәlәrin mikroskopik hissәciklәridir. Hәmin hissәciklәrin hava ilә birlikdә burun boşluğuna düşmәsi vә oradakı mayedә hәll olaraq reseptora tәsir etmәsi nәticәsindә iybilmә yaranır. D a d b i l m ә cisimlәrin hiss üzvünә (dilә) toxunması nәticәsindә baş verir. Dörd cür dad fәrqlәndirilir: turş, şirin, acı, şor. D ә r i duyğularının bir neçә müstәqil növü vә analizator sistemi var: taktil (toxunma duyğusu, lamisә), temperatur (istini vә soyuğu duymaq), ağrı, ehtizaz. Əlin taktil duyğuları әzәlә-oynaq hәssaslığı ilә birlәşәrәk toxunma duyğusunu yaradır. Toxunma sayәsindә әl cismin formasını, yerini, onun keyfiyyәtini müәyyәnlәşdirmәyә imkan verir. Temperatur duyğuları (istini vә soyuğu duymaq) orqanizmlә әtraf mühit arasında termorequlyasiya vә istilik mübadilәsini tәmin edir. Ehtizaz duyğuları taktil vә eşitmә duyğuları ilә aralıq mәrhәlәdә olub elastik mühitin titrәyişini, rәqsini әks etdirir.
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
“Azərbaycan” xüsusi cildi (Az)“Azərbaycan” xüsusi cildi (rus)I CİLDII CİLDIII CİLDIV CİLDV CİLDVI CİLDVII CİLDVIII CİLDIX CİLDX CİLDXI CİLD
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2007 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2012 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2009 |
| ISBN: | 978-9952-441-02-4 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2010 |
| ISBN: | 978-9952-441-05-5 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2011 |
| ISBN: | 978-9952-441-07-9 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2013 |
| ISBN: | 978-9952-441-03-1 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2014 |
| ISBN: | 978-9952-441-10-9 |
| Səhifələrin sayı: | 592 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2015 |
| ISBN: | 978-9952-441-11-6 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2016 |
| ISBN: | 978-9952-441-12-3 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | |
| ISBN: | |
| Səhifələrin sayı: |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2019 |
| ISBN: | 978-9952-441-17-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili | 2020 |
| ISBN: | 978-9952-441-18-5 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2024 |
| ISBN: | 978-9952-441-20-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
HİNDİSTANDA XALQ ÜSYANI – XMELNİTSKİ
XARİCİ DUYĞULAR
XARİCİ DUYĞULAR – reseptorları bәdәnin sәthindә yerlәşәn vә xarici mühitin cisim vә hadisәlәrinin xassәlәrini әks etdirәn eksteroseptiv duyğular. X.d.-a g ö r m ә, e ş i t m ә, d a d b i l m ә, i y b i l m ә v ә d ә r i d u y ğ u l a r ı daxildir. Bunlar kontakt (dadbilmә, dәri) vә distant (görmә, eşitmә, iybilmә) duyğuları olmaqla iki qrupa bölünür. K o n t a k t d u y ğ u l a r ı yalnız reseptora tәsir edәn qıcıqlandırıcı ilә bilavasitә tәmas zamanı baş verir. D i s t a n t d u y ğ u l a r isә reseptorlar uzaqda olan obyektlәrә qarşı qıcıqlanma reaksiyası verdikdә tәzahür edir. G ö r m ә duyğuları işığın gözә tәsiri nәticәsindә baş verir. 390-dan 780 millimikrona qәdәr uzunluqda olan elektromaqnit dalğaları görmә duyğusu yaradır. Rәng duyğuları a x r o m a t i k v ә x r o m a t i k olmaqla iki qrupa bölünür. Axromatik rәnglәrә ağ, qara vә boz rәnglәr, xromatik rәnglәrә spektrin bütün rәnglәri vә onların çalarları daxildir. E ş i t m ә duyğularının reseptorları daxili qulaqda (ilbiz) yerlәşir. Xarici qulaq (qulaq seyvanı) sәs rәqslәrini toplayır, orta qulaq mexanizmi hәmin sәs rәqslәrini ilbizә ötürür vә eşitmә duyğusunun tәzahürünә sәbәb olur. İ y b i l m ә duyğularını törәdәn qıcıqlandırıcılar maddәlәrin mikroskopik hissәciklәridir. Hәmin hissәciklәrin hava ilә birlikdә burun boşluğuna düşmәsi vә oradakı mayedә hәll olaraq reseptora tәsir etmәsi nәticәsindә iybilmә yaranır. D a d b i l m ә cisimlәrin hiss üzvünә (dilә) toxunması nәticәsindә baş verir. Dörd cür dad fәrqlәndirilir: turş, şirin, acı, şor. D ә r i duyğularının bir neçә müstәqil növü vә analizator sistemi var: taktil (toxunma duyğusu, lamisә), temperatur (istini vә soyuğu duymaq), ağrı, ehtizaz. Əlin taktil duyğuları әzәlә-oynaq hәssaslığı ilә birlәşәrәk toxunma duyğusunu yaradır. Toxunma sayәsindә әl cismin formasını, yerini, onun keyfiyyәtini müәyyәnlәşdirmәyә imkan verir. Temperatur duyğuları (istini vә soyuğu duymaq) orqanizmlә әtraf mühit arasında termorequlyasiya vә istilik mübadilәsini tәmin edir. Ehtizaz duyğuları taktil vә eşitmә duyğuları ilә aralıq mәrhәlәdә olub elastik mühitin titrәyişini, rәqsini әks etdirir.
XARİCİ DUYĞULAR
XARİCİ DUYĞULAR – reseptorları bәdәnin sәthindә yerlәşәn vә xarici mühitin cisim vә hadisәlәrinin xassәlәrini әks etdirәn eksteroseptiv duyğular. X.d.-a g ö r m ә, e ş i t m ә, d a d b i l m ә, i y b i l m ә v ә d ә r i d u y ğ u l a r ı daxildir. Bunlar kontakt (dadbilmә, dәri) vә distant (görmә, eşitmә, iybilmә) duyğuları olmaqla iki qrupa bölünür. K o n t a k t d u y ğ u l a r ı yalnız reseptora tәsir edәn qıcıqlandırıcı ilә bilavasitә tәmas zamanı baş verir. D i s t a n t d u y ğ u l a r isә reseptorlar uzaqda olan obyektlәrә qarşı qıcıqlanma reaksiyası verdikdә tәzahür edir. G ö r m ә duyğuları işığın gözә tәsiri nәticәsindә baş verir. 390-dan 780 millimikrona qәdәr uzunluqda olan elektromaqnit dalğaları görmә duyğusu yaradır. Rәng duyğuları a x r o m a t i k v ә x r o m a t i k olmaqla iki qrupa bölünür. Axromatik rәnglәrә ağ, qara vә boz rәnglәr, xromatik rәnglәrә spektrin bütün rәnglәri vә onların çalarları daxildir. E ş i t m ә duyğularının reseptorları daxili qulaqda (ilbiz) yerlәşir. Xarici qulaq (qulaq seyvanı) sәs rәqslәrini toplayır, orta qulaq mexanizmi hәmin sәs rәqslәrini ilbizә ötürür vә eşitmә duyğusunun tәzahürünә sәbәb olur. İ y b i l m ә duyğularını törәdәn qıcıqlandırıcılar maddәlәrin mikroskopik hissәciklәridir. Hәmin hissәciklәrin hava ilә birlikdә burun boşluğuna düşmәsi vә oradakı mayedә hәll olaraq reseptora tәsir etmәsi nәticәsindә iybilmә yaranır. D a d b i l m ә cisimlәrin hiss üzvünә (dilә) toxunması nәticәsindә baş verir. Dörd cür dad fәrqlәndirilir: turş, şirin, acı, şor. D ә r i duyğularının bir neçә müstәqil növü vә analizator sistemi var: taktil (toxunma duyğusu, lamisә), temperatur (istini vә soyuğu duymaq), ağrı, ehtizaz. Əlin taktil duyğuları әzәlә-oynaq hәssaslığı ilә birlәşәrәk toxunma duyğusunu yaradır. Toxunma sayәsindә әl cismin formasını, yerini, onun keyfiyyәtini müәyyәnlәşdirmәyә imkan verir. Temperatur duyğuları (istini vә soyuğu duymaq) orqanizmlә әtraf mühit arasında termorequlyasiya vә istilik mübadilәsini tәmin edir. Ehtizaz duyğuları taktil vә eşitmә duyğuları ilә aralıq mәrhәlәdә olub elastik mühitin titrәyişini, rәqsini әks etdirir.
