XARİCİ TİCARƏT BİRLİKLƏRİ – ticarәt maneәlәrinin azaldılması, yaxud aradan qaldırılması haqqında saziş bağlamış ölkәlәrin birliyi. X.t.b.-nin, adәtәn, fövqәlmilli inzibati vә tәnzimlәyici orqanları olur. X.t.b.-nin formalaşması tarixi, iqtisadi vә siyasi proseslәr ilә şәrtlәnir.
Dünya bankının qiymәtlәndirmәsinә görә, dünya ticarәtinin tәqr. yarısı X.t.b.-ndә hәyata keçirilir. ÜTT-yә görә regional X.t.b., beynәlxalq ticarәtin tәşkilat çәrçivәsindә razılaşdırılmış tәnzimlәnmә mexanizmlәrini zәiflәdir vә qlobal iqtisadi inteqrasiyaya mane olur. ÜTT X.t.b.-nin yaradılmasını nizamlayan vahid qanun toplusunun qәbul edilmәsi üçün çıxış edir: birlik iştirakçılarının ticarәt siyasәti ÜTTnin normalarına uyğun olmalıdır, digәr ölkәlәr sәrbәst surәtdә sazişlәrә qoşula bilәr.
X.t.b.-nin (inteqrasiya sәviyyәsinә görә) növlәri: azad ticarәt zonası (gömrük rüsumları, vergilәr, yığımlar, miqdar mәhdudiyyәtlәri lәğv olunmuşdur); gömrük ittifaqı (vahid gömrük әrazisinin yaradılması); ümumi bazar (әmtәә, iş, xidmәt vә istehsal amillәrinin azad hәrәkәti); iqtisadi ittifaq (fiskal vә monetar siyasәtin uyğunlaşdırılması haqqında sazişlәrin olması); iqtisadi vә valyuta birliyi (fövqәlmilli idarә etmә orqanlarının olması vә vahid makro iqtisadi siyasәtin aparılması). Düzgün tәşkil olunmuş X.t.b.-nin üzvlәri ortaq cәhәtlәrә malikdirlәr: adambaşına düşәn ÜDM-in eyni sәviyyәsi, coğrafi yaxınlıq, eyni vә ya uyğunlaşdırıla bilәn ticarәt rejimlәri, regional tәşkilat qarşısında siyasi öhdәliklәrin olmasıdır.
X.t.b.-nin formalaşması beynәlxalq ticarәtin inkişafına rәvac vermәklә yanaşı bir sıra mәhdudiyyәtlәr yaradır. X.t.b. daxilindә olan güzәştli tariflәr ticarәtin sәmәrәliliyini azaldır (mәs., MERCOSUR üzvlәri Argentina, Braziliya, Paraqvay vә Uruqvay üçün ittifaqdankәnar ölkәlәrdәn әmtәә almaq sәrfәli olsa da, onlar әmtәәni üzv ölkәlәrdәn idxal edirlәr). X.t.b. daxilindeә iştirakçılar arasında bәzәn ziddiyyәtlәr yarana bilir.
