XARİCİ TİCARƏT İMTİYAZLARI – dövlәtin digәr ölkәlәrә ikitәrәfli, yaxud çox tәrәfli beynәlxalq sazişlәrә әsasәn vә qarşılıqlı güzәştlәr tәlәb olunmadan tәqdim etdiyi azaldılmış gömrük rüsumları; xarici siyasәt kursunun hәyata keçirilmәsi vasitәlәrindәn biri. X.t.i. inkişaf etmiş tәrәfindәn donor ölkәlәr inkişaf etmәkdә olan vә әn az inkişaf etmiş benefisiar ölkәlәrdәn (BMTnin tәsnifatına görә) әmtәә idxalı zamanı verilir. 1971 ildәn fәaliyyәt göstәrәn Ümumi imtiyazlar sistemi çәrçivәsindә imtiyazların verilmәsinin praktiki mexanizminin seçilmәsindә inkişaf etmiş dövlәtlәrin sәrbәst seçim hüququ saxlanılır. Donor ölkәlәrin tәqdim etdiyi әn әlverişli rejim şәraitindә benefisiar ölkәlәrin әmtәәlәri üçün gömrük rüsumlarının imtiyazlı tarifi hәmin ölkәlәrin minimum tarifinin 1/2, 1/3, yaxud 3/4-ünә bәrabәr ola bilәr. Gömrük rüsumlarının sıfır tarifi әn az inkişaf etmiş ölkәlәrin әmtәәlәrinә tәtbiq edilir.
X.t.i. donor ölkәlәrin rәsmi siyahıya daxil etdiyi әmtәәlәrә, mәs., mineral xammal, bitki mәhsulları, әt, balıq, meşә materialları, hәmçinin idxalatında donor ölkәlәrin maraqlı olduqları hazır mәmulatların ayrıayrı çeşidlәrinә tәtbiq edilir. Digәr mәhsulların müәyyәn hәcmdә ölkәyә gәtirilmәsi üçün, bir qayda olaraq güzәştli tarif norması (kvotası) tәtdiq edilir, bu normadan artıq hәcmә görә gömrük vergisi alınır.
Müәyyәn qaydalara mütlәq riayәt olunduğu hallarda gömrük rüsumlarının ödәnilmәsindә güzәştlәr tәqdim edilir: birbaşa satınalmada, yәni donor ölkәnin idxalatçısı әmtәәni benefisiar ölkәnin rezidentindәn satın alır; birbaşa tәchizatda, yәni әmtәә donor ölkәnin әrazisinә benefisiar ölkәdәn birbaşa göndәrilir. Bir vә ya bir neçә digәr ölkәnin әrazisindәn nәql edilәn tranzit ölkәlәrdә әmtәәlәr, o cümlәdәn anbarda müvәqqәti saxlanılma zamanı gömrük nәzarәtindә olmalıdır.
X.t.i.-nın kömәyilә öz bazarlarına ucuz xammalın daxil olması üçün iqtisadi cәhәtdәn cәlbedici şәrtlәr yaratmaqla donor ölkәlәr özlәrinin emal sәnayesinin inkişafını stimullaşdırır. Eyni zamanda üçüncü ölkәlәrin analoji mәhsulları qarşısında rәqabәtqabiliyyәtli qiymәt üstünlüklәri әldә etmәsi benefisiar ölkәlәr üçün ixracatı genişlәndirәrәk yüksәk gәlir götürmәk imkanı yaradır.
