XASONKELƏR, x a s s o n k a l a r, k a s o n k a l a r (“Xasso adamları”) – Malinin c.-q.-indә (Seneqalın yuxarı axarı, Kayes vil.) vә Bamako ş.-ndә mandenlәr qrupundan xalq. Sayları 0,2 mln. nәfәrdir (2016). 10 min nәfәr hәmçinin Seneqalda (Keduqu vә Tambakunda vil.-lәrindә), 20 min nәfәr Qambiyanın ş.-indә (Yuxarı Çay dairәsindә) yaşayır, tәqr. 20 min nәfәr Fransaya vә Qәrbi Avropanın digәr ölkәlәrinә köçmüşdür. Manden dillәrinә aid xasonka dilindә danışırlar. Dindarları müsәlmandır, bir qismi әnәnәvi inanclarını saxlamışdır.
X. Futa-Toro regionunda fulbelәrin bir hissәsinin oturaq hәyata keçmәsi (12–16 әsrlәr) vә onların mandenlәr vә soninkelәr ilә qaynayıb-qarışması nәticәsindә tәşәkkül tapmışlar. 18–19 әsrlәrdә güclü hәrbi tәşkilat yaratmış hakimlәrin (fankamau) başçılığı ilә Xasso erkәn siyasi qurumları mövcud idi. Mәdәniyyәtlәri digәr manden xalqları ilә oxşardır, antropoloji tiplәri, nәsli adları vә mәnşәlәri haqqındakı әfsanәlәr onları fulbelәrlә yaxınlaşdırır. Talalarda toxa әkinçiliyi ilә mәşğul olurlar, maldarlarla (fulbelәr, mavrlar) әnәnәvi mübadilә inkişaf etmişdir. Dairәvi planlı evlәri möhrәdәndir, evin önündә möhrә terras (banbanlo) yerlәşir. Sosial quruluşlarına qohumluğu ata xәtti üzrә hesablanan (hәmçinin zarafatyana qohumluq әlaqәlәri olan) qәbilәlәrin epiqam qrupları, böyük ailәli icmalar vә başçıların (qalutiqo) rәhbәrlik etdiyi kәnd icmaları; potestar tәşkilatlar (icma birliklәri) daxildir. Qohumluq bildirәn terminlәr sistemi bifurkativ tiplidir. Əyanlara (xoro); sәnәtkar kastalarına (nyamakalo): dәmirçilәrә (numo), çәkmәçilәrә (qaranke), dastançı-qriotlara (celi); qullara(dyon) bölgü mövcuddur. Numolar vә onların arvadları kişi (kurutidunqo) vә qadın (mayolo) inisiasiyalarında mühüm rol oynayırlar. Skarifikasiya, qızlarda tatuirlәmә (qarankelәrin arvadları tәrәfindәn icra edilir) tәtbiq olunur; saçları müxtәlif formada hörürlәr. Əcdadların ruhuna pәrәstiş saxlanılmışdır, gizli ittifaqlar mövcuddur. X.-in çoxu şәhәrlәrdә yaşayır, ali tәhsil alır, dövlәt idarәçiliyindә iştirak edir.
