Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
ABCÇDEƏFGĞHIX
XI CİLD (HİNDİSTANDA XALQ ÜSYANI - XMELNİTSKİ )
    XEMİLÜMİNESSENSİYA 
    XEMİLÜMİNESSENSİYA – kimyәvi reaksiya mәhsul larının elektron-hәyәcanlanmış vәziyyәt dә әmәlә gәlmәsi nәticәsindә yaranan optik şüalanma. Hәyәcanlanma enerjisi fotonlar şәklindә molekulların әsas vәziyyәtinә kvant keçidi zamanı ayrılır. X. lüminessensiyanın növlәrindәn biridir. Ən çox spektrin görünәn sahәsindә şüalanma ilә gedәn reaksiyalar öyrәnilmişdir. X.-nın canlı orqanizmlәrdәki növü biolüminissensiyadır. Sәmanın, bәzi mineralların vә s. işıqlanması X.-nın tәbii tәzahürlәridir.
    X.-nın parlaqlığı onun kvant çıxımı (sistemin buraxdığı fotonların sayının reaksiyaya girәn hissәciklәrin sayına olan nisbәti) vә kimyәvi reaksiyanın sürәti ilә mütanasibdir. X.-nın kvant çıxımı 1-dәn (işıldaquşun lüseferinin havada fermentativ oksidlәşmәsi)  10–15-ә qәdәr (turşuların әsaslarla neytrallaşma reaksiyası) dәyişir. Bәzi sistemlәrdә ilkin kimyәvi aktda hәyәcanlanan molekul şüalandırıcı olmur; onun hәyәcanlanma enerjisi sistemdәki daha yüksәk çıxımlı şüalanma qabiliyyәtinә malik digәr hissәciklәrә (X. aktivlәşdiricilәri) ötürülür. Aktivlәşdiricilәr X. spektrlәrini daha uzundalğalı sahәyә tәrәf yerini dәyişdirir. Bәzәn sürәtlә gedәn kimyәvi reaksiyaların işıqsaçması, onların şüalanma çıxımının kiçik olmasına baxmayaraq adi gözlә görünür.
    Parlaq X.-ya malik qaz fazada gedәn reaksiyalar atmosferin yuxarı qatlarında geniş yayılmışdır. Ağ fosforun oksigenlә oksidlәşmәsi parlaq qazfazalı reaksiyadır. Kristalların termiki parçalanması zamanı bәrk fazada X. baş verir (mәs., K2S2O8-in aktivlәşmiş Eu3+ ionları ilә parçalanması zamanı parlaq işıqlanma müşahidә olunur). Maye fazada gedәn vә X. ilә müşayiәt olunan reaksiyalardan әn geniş yayılanı oksidlәşmә-reduksiya reaksiyalarıdır. X. özözünә gedәn, hәm dә müxtәlif faktorların tәsiri ilә baş verәn reaksiyalarda müşahidә olunur. Belә ki, aromatik molekulların (piren, xrizen vә s.) mәhlullarında parlaq işıqlanma elektroliz prosesindә onların generasiya olunmuş anion-vә kation-radikallarının rekombinasiyası zamanı (elektroxe milüminessensiya) baş verir.
    X. elmi tәdqiqatlarda (bax Xemilüminessent analiz), birdәfәlik işıq mәnbәlәrindә, lazer şüalanmasının generasiyası üçün (bax Kimyәvi lazer) istifadә olunur.
“Azərbaycan” xüsusi cildi (Az)“Azərbaycan” xüsusi cildi (rus)I CİLDII CİLDIII CİLDIV CİLDV CİLDVI CİLDVII CİLDVIII CİLDIX CİLDX CİLDXI CİLD
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində)
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2007
ISBN: 978-9952-441-01-7
Səhifələrin sayı: 881
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində)
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2012
ISBN: 978-9952-441-01-7
Səhifələrin sayı: 881
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2009
ISBN: 978-9952-441-02-4
Səhifələrin sayı: 608
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2010
ISBN: 978-9952-441-05-5
Səhifələrin sayı: 604
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2011
ISBN: 978-9952-441-07-9
Səhifələrin sayı: 604
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2013
ISBN: 978-9952-441-03-1
Səhifələrin sayı: 608
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2014
ISBN: 978-9952-441-10-9
Səhifələrin sayı: 592
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2015
ISBN: 978-9952-441-11-6
Səhifələrin sayı: 608
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2016
ISBN: 978-9952-441-12-3
Səhifələrin sayı: 608
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili:
ISBN:
Səhifələrin sayı:
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2019
ISBN: 978-9952-441-17-8
Səhifələrin sayı: 600
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili 2020
ISBN: 978-9952-441-18-5
Səhifələrin sayı: 600
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2024
ISBN: 978-9952-441-20-8
Səhifələrin sayı: 600
HİNDİSTANDA XALQ ÜSYANI – XMELNİTSKİ 
    XEMİLÜMİNESSENSİYA 
    XEMİLÜMİNESSENSİYA – kimyәvi reaksiya mәhsul larının elektron-hәyәcanlanmış vәziyyәt dә әmәlә gәlmәsi nәticәsindә yaranan optik şüalanma. Hәyәcanlanma enerjisi fotonlar şәklindә molekulların әsas vәziyyәtinә kvant keçidi zamanı ayrılır. X. lüminessensiyanın növlәrindәn biridir. Ən çox spektrin görünәn sahәsindә şüalanma ilә gedәn reaksiyalar öyrәnilmişdir. X.-nın canlı orqanizmlәrdәki növü biolüminissensiyadır. Sәmanın, bәzi mineralların vә s. işıqlanması X.-nın tәbii tәzahürlәridir.
    X.-nın parlaqlığı onun kvant çıxımı (sistemin buraxdığı fotonların sayının reaksiyaya girәn hissәciklәrin sayına olan nisbәti) vә kimyәvi reaksiyanın sürәti ilә mütanasibdir. X.-nın kvant çıxımı 1-dәn (işıldaquşun lüseferinin havada fermentativ oksidlәşmәsi)  10–15-ә qәdәr (turşuların әsaslarla neytrallaşma reaksiyası) dәyişir. Bәzi sistemlәrdә ilkin kimyәvi aktda hәyәcanlanan molekul şüalandırıcı olmur; onun hәyәcanlanma enerjisi sistemdәki daha yüksәk çıxımlı şüalanma qabiliyyәtinә malik digәr hissәciklәrә (X. aktivlәşdiricilәri) ötürülür. Aktivlәşdiricilәr X. spektrlәrini daha uzundalğalı sahәyә tәrәf yerini dәyişdirir. Bәzәn sürәtlә gedәn kimyәvi reaksiyaların işıqsaçması, onların şüalanma çıxımının kiçik olmasına baxmayaraq adi gözlә görünür.
    Parlaq X.-ya malik qaz fazada gedәn reaksiyalar atmosferin yuxarı qatlarında geniş yayılmışdır. Ağ fosforun oksigenlә oksidlәşmәsi parlaq qazfazalı reaksiyadır. Kristalların termiki parçalanması zamanı bәrk fazada X. baş verir (mәs., K2S2O8-in aktivlәşmiş Eu3+ ionları ilә parçalanması zamanı parlaq işıqlanma müşahidә olunur). Maye fazada gedәn vә X. ilә müşayiәt olunan reaksiyalardan әn geniş yayılanı oksidlәşmә-reduksiya reaksiyalarıdır. X. özözünә gedәn, hәm dә müxtәlif faktorların tәsiri ilә baş verәn reaksiyalarda müşahidә olunur. Belә ki, aromatik molekulların (piren, xrizen vә s.) mәhlullarında parlaq işıqlanma elektroliz prosesindә onların generasiya olunmuş anion-vә kation-radikallarının rekombinasiyası zamanı (elektroxe milüminessensiya) baş verir.
    X. elmi tәdqiqatlarda (bax Xemilüminessent analiz), birdәfәlik işıq mәnbәlәrindә, lazer şüalanmasının generasiyası üçün (bax Kimyәvi lazer) istifadә olunur.
ABCÇDEƏFGĞHIX
    XEMİLÜMİNESSENSİYA 
    XEMİLÜMİNESSENSİYA – kimyәvi reaksiya mәhsul larının elektron-hәyәcanlanmış vәziyyәt dә әmәlә gәlmәsi nәticәsindә yaranan optik şüalanma. Hәyәcanlanma enerjisi fotonlar şәklindә molekulların әsas vәziyyәtinә kvant keçidi zamanı ayrılır. X. lüminessensiyanın növlәrindәn biridir. Ən çox spektrin görünәn sahәsindә şüalanma ilә gedәn reaksiyalar öyrәnilmişdir. X.-nın canlı orqanizmlәrdәki növü biolüminissensiyadır. Sәmanın, bәzi mineralların vә s. işıqlanması X.-nın tәbii tәzahürlәridir.
    X.-nın parlaqlığı onun kvant çıxımı (sistemin buraxdığı fotonların sayının reaksiyaya girәn hissәciklәrin sayına olan nisbәti) vә kimyәvi reaksiyanın sürәti ilә mütanasibdir. X.-nın kvant çıxımı 1-dәn (işıldaquşun lüseferinin havada fermentativ oksidlәşmәsi)  10–15-ә qәdәr (turşuların әsaslarla neytrallaşma reaksiyası) dәyişir. Bәzi sistemlәrdә ilkin kimyәvi aktda hәyәcanlanan molekul şüalandırıcı olmur; onun hәyәcanlanma enerjisi sistemdәki daha yüksәk çıxımlı şüalanma qabiliyyәtinә malik digәr hissәciklәrә (X. aktivlәşdiricilәri) ötürülür. Aktivlәşdiricilәr X. spektrlәrini daha uzundalğalı sahәyә tәrәf yerini dәyişdirir. Bәzәn sürәtlә gedәn kimyәvi reaksiyaların işıqsaçması, onların şüalanma çıxımının kiçik olmasına baxmayaraq adi gözlә görünür.
    Parlaq X.-ya malik qaz fazada gedәn reaksiyalar atmosferin yuxarı qatlarında geniş yayılmışdır. Ağ fosforun oksigenlә oksidlәşmәsi parlaq qazfazalı reaksiyadır. Kristalların termiki parçalanması zamanı bәrk fazada X. baş verir (mәs., K2S2O8-in aktivlәşmiş Eu3+ ionları ilә parçalanması zamanı parlaq işıqlanma müşahidә olunur). Maye fazada gedәn vә X. ilә müşayiәt olunan reaksiyalardan әn geniş yayılanı oksidlәşmә-reduksiya reaksiyalarıdır. X. özözünә gedәn, hәm dә müxtәlif faktorların tәsiri ilә baş verәn reaksiyalarda müşahidә olunur. Belә ki, aromatik molekulların (piren, xrizen vә s.) mәhlullarında parlaq işıqlanma elektroliz prosesindә onların generasiya olunmuş anion-vә kation-radikallarının rekombinasiyası zamanı (elektroxe milüminessensiya) baş verir.
    X. elmi tәdqiqatlarda (bax Xemilüminessent analiz), birdәfәlik işıq mәnbәlәrindә, lazer şüalanmasının generasiyası üçün (bax Kimyәvi lazer) istifadә olunur.


Əlaqə
Bakı, Yasamal rayonu, H.Cavid pr., 111, AZ1143
(+99412) 539 71 58, (+99412) 539 71 59
(+99412) 538 47 67
Copyright © 2017 AMEA İnformasiya Texnologiyaları İnstitutu