XERSÓN VİLAYƏTİ – Ukraynada vilayәt. 1944 il martın 30-da tәşkil edilmişdir. Sah. 28,5 min km2. Əh. 1,1 mln. (2015). 18 r-nu, 9 şәhәri, 31 ştq. var. İnz. m. Xerson ş.-dir.
Tәbiәt. X.v. Qaradәnizyanı ovalıqda, Dnepr çayının aşağı axını hövzәsindәdir. C.-da Qara dәniz vә Azov dәnizi ilә әhatәlәnir. Sәthi düzәnlikdir (hünd. şm.-da tәqr. 100 m, c.-da 5 m-әdәkdir), Dnepr dәrәsi vә onun qolları ilә parçalanmışdır. Sahil xәtti çox girintili-çıxıntılıdır. Dәniz sahili boyunda qumlu adalar (Carılqaç, Dolgi), körfәzlәr (Sivaş, Yaqorlık vә s.), liman (Dnepr limanı) vә s. var. İqlimi mülayim kontinentaldır. Orta temp-r yanvarda –3°C-dәn (c.-da) –5°C-yәdәk (şm.-da), iyulda müvafiq olaraq 23,5°C vә 21,5°C-dir. İllik yağıntı 320–400 mm. Əsas çayı Dneprdir. Kaxovka su anbarının çox hissәsi X.v. әrazisindәdir.
Tәsәrrüfat. X.v. yüksәk inkişaf etmiş k.t.-na malikdir. K.t. torpaqlarının ümumi sahәsi 1969,5 min ha-dır, onun 1776,8 min ha-ı әkin, 26,6 min ha-ı çoxillik bitkilәr, 10,4 min ha-ı biçәnәk, 155,7 min ha-ı otlaqlardır; suvarılan torpaqlar 426,8 min ha-ı (k.t. üçün yararlı torpaqların 21,6%-i) tәşkil edir. Əsas su mәnbәyi Kaxovka suvarma sistemi vә Şimali Krım kanalıdır. Damcı üsulu ilә suvarma (tәqr. 36,8 min ha) tәtbiq olunur. K.t. üzrә ümumi mәhsul istehsalında bitkiçilik mühüm yer tutur. X.v. tәrәvәz (mәhsuldarlıq 267 s/ha, Ukraynada orta mәhsuldarlıq 191 s/ha-dır; әsasәn, pomidor, kәlәm, soğan, şirin bibәr, badımcan) vә bostan bitkilәri becәrilmәsidә ölkәdә birinci yeri tutur. Meyvәçilik (әsasәn, әrik, şaftalı, albalı, alma vә gavalı) inkişaf etmişdir, becәrilәn digәr mühüm k.t. bitkilәri günәbaxan, raps vә soyadır. Dәnli bitkilәrdәn әnәnәvi olaraq buğda (o cümlәdәn payızlıq sortu), çovdar, yulaf, arpa vә darı becәrilir. Heyvandarlıq inkişaf etmişdir (min baş, 2014): Qaramal – 114,2, davar – 52,5, donuz – 179,5, ev quşları – 12,58 (o cümlәdәn bildirçin, dәvәquşu). Yumurta istehsalına görә Ukraynada liderlәr sırasındadır. Yüksәkkeyfiyyәtli yun istehsal edilir.
Ukraynanın әn iri vә Avropanın mühüm tomat pastası istehsalçısı “Agro fusion” milli holdinqinin (“İn Agro” ticarәt markasının sahibi) tomat emalı z-du Qolopristan r-nunda fәaliyyәt göstәrir.
Xersonesin qәdim qala divarları.
X.v.-ndә 200-dәn çox sәnaye müәssisәsi: maşınqayırma, emal, kimya, sellüloz-kağız, elektroenergetika, yüngül vә yeyinti (o cümlәdәn quşçuluq fermaları, әt, süd emalı vә yağ z-dları, un vә un mәhsulları, yarma, pendir, konservlәşdirilmiş meyvә vә tәrәvәz, çörәkbişirmә komplekslәri vә s.) var. Ənәnәvi olaraq gәmiqayırma (“Pallada” zdu, gәmi tәmiri üçün üzәn dokların istehsalı vә ixracı) sәnayesi, eyni zamanda tökmә qara vә әlvan metal istehsalı, alüminium emalı (metal konstruksiyalar, radiatorlar vә mәrkәzi isitmә qazanları vә s.), maşınqayırma (elektrik maşınları, qaynaq avadanlıqları, k.t. texnikası, qreyder vә yüklәmә boşaltma maşınları, yüngül tәk -mühәrrikli tәyyarәlәr vә s.), tikinti materialları (kәrpic, qaz-beton) vә avadanlıqları, sellüloz-kağız (Syurupinsk kağız şirkәti – Ukraynanın yeganә vә MDB ölkәlәrinin әn iri süzgәc kağız vә toxunmamış materiallar, hәmçinin “Dunapak Tavriya” – büzmәli karton qutu istehsalçısıdır; istehsal gücü ildә tәqr. 150 mln. m2), kimya (әczaçılıq preparatları, lak vә boyalar, plastik mәmulatlar, mineral gübrәlәr vә s.) vә yeyinti (“Çumak”, “Green Teem” şirkәti – un vә un mәmulatları, günәbaxan yağı, qәnnadı mәhsulları, meyvә şirәsi vә tәrәvәz konservi, “Danon Dnepr” z-du – Ukraynanın süd mәhsulları istehsalının tәqr. 80%-i, şәrabçılıq – “Belozer” şәrabı, “Tavriya” konyakı) sәnayesi müәssisәlәri fәaliyyәt göstәrir.
X.v. әrazisindәn iki beynәlxalq nәql. dәhlizi keçir. İki dәniz ticarәti vә iki çay portu, d.y. vә avtomobil yolları var. Xerson dәniz portu Ukraynanın vә Qara dәniz donanmasının әn qәdim portudur (yük dövriyyәsi ildә tәqr. 3 mln. t). Digәr dәniz portu Skadovskdır; Skadovsk–Zonquldağ (Türkiyә) bәrә әlaqәsi var, “Xerson” beynәlxalq aeroportu fәaliyyәt göstәrir.
Xarici ticarәt dövriyyәsi 546,1, o cümlәdәn ixrac – 360, idxal – 186,1, xarici ticarәt saldosu müsbәt 173,9 mln. dollardır (2014). Əsas ixrac mәhsulları: dәnli bitkilәr – 18,8%, yağlı bitkilәr – 14,2%, hazır әrzaq – 16,9%, metal vә metal mәmulatları – 11,6%, diri heyvan vә әt mәhsulları – 15,0%. Əsas ixrac ölkәlәri: Türkiyә (ümumi ixrac hәcminin14,4%-i; 51,8 mln. dollar), Niderland (14,0%; 50,6), Rusiya (13,7%; 49,2), Qazaxıstan (5,8%; 20,9), Almaniya (5,6%; 20,0). Əsas idxal mәhsulları: polimer materiallar – ümumi idxal hәcminin 18,1%-i, maşın vә mexanizmlәr, elektrotexnika avadanlıqları – 14,5%, kimya sәnayesi vә onunla әlaqәli sahәlәrin mәhsulları – 11,6%, hazır әrzaq – 10,5%. Əsas idxal ölkәlәri: Çin (22,8%; 42,5 mln. dollar, 2014), Türkiyә (13,6%; 25,3), Polşa (8,2%; 15,2), ABŞ (7,3%; 13,6), Rusiya (5,5%; 11,0).
