XƏLİL ƏDHƏM ƏLDƏM (24.6.1861, İstanbul – 17.11.1938, İstanbul) – türk tarixçisi, arxeoloq. Vәzir İbrahim Ədhәm paşanın oğlu, rәssam Osman Hәmdi bәyin vә sikkәşünas İsmayıl Qalib bәyin qardaşıdır. Orta tәhsilini Berlindә başa vurmuşdur. Bir il İsveçrәnin Sürix Un-tindә oxuduqdan sonra Vyana Politexnik Ali mәktәbindә geologiya vә kimya tәhsili almış (1881– 84), yenidәn İsveçrәyә qayıdaraq Bern Untinin fәlsәfә fakültәsindә doktorluq dәrәcәsi almışdır. 1885 ildә Türkiyәyә qayıtdıqdan sonra müxtәlif mәktәblәrdә müәllim vәzifәsindә, Ərkani-Hәrbiyyeyi-Ümumiyyә Dairәsinin tәrcümә şöbәsindә işlәmişdir. Darüşşәfaqatül-İslamiyyәdә (1885–93), Mәktәbi-Mülkiyyәdә (1887), Darülmüәllimindә (1900), Darülfünunda (1901) dәrs demişdir. 1931 ildә İstanbuldan millәt vәkili seçilmişdir.
X.Ə.Ə. qәdim dövrә aid mәnbәlәri, hәmçinin türk-islam kitabәlәri vә sikkәlәrini tәdqiq etmişdir. Birinci dünya müharibәsi illәrindә Firudin bәy Münşәatın әsәrindәn Sultan Sәlimin Misir sәfәrindәn bәhs edәn bölmәni alman dilinә çevirәrәk, Almaniyada nәşr olunan Osmanlı dövlәti vә türklәrlә bağlı kitablar silsilәsindә (Deutsche Orient-Bücherei) dәrc etdirmişdir.
X.Ə.Ə.-in mәqalәlәrinin әksәriyyәti kitabәlәr haqqındadır. Anadolu muzeylәri vә kitabәlәrinә dair bir çox kitab nәşr etdirmişdir. Əlvahi Nәqşiyyә kolleksiyası (1924) adlı әsәri türk rәsm tarixinin ilk qaynaqlarından biri sayılır. Anadoludakı yüzlәrlә kitabәnin toplanıb nәşr olunmasına, türk memarlıq abidәlәrinin qorunması vә yenidәn bәrpası üçün sәy göstәrmişdir.
Rusiya Geologiya-Antropologiya vә Etnoqrafiya İn-tunun (1892), Almaniya Arxeologiya İn-tunun (1895), Avstriya Arxeologiya İn-tunun (1899), Yunan Arxeologiya Qurumunun (1904), Sidney Qәdim Əsәrlәr Qurumunun (1933) fәxri üzvü, İstanbul Darülfünununun fәxri müәllimi (1931), Leypsiq Un-tinin fәxri doktoru (1933) seçilmişdir.
