XƏLİLİ (1407, Tәbriz – 1485, Türkiyә, İzniq) – Azәrb. şairi. Hәyat vә yaradıcılığı haqqında mәlumat azdır. Mәdrәsә tәhsili almışdır. Əsәrlәrindәn vә tәzkirәçilәrin verdiyi mәlumatdan aydın olur ki, gәnc yaşlarından hürufilik ideyalarını tәbliğ edәn şeirlәr yazmış, hürufiliyi yaymaq mәqsәdilә Türkiyәyә getmişdir. Orta әsr tәzkirәlәrinin әksәriyyәti X.-nin “Divan”ı vә ilahi eşqdәn bәhs edәn “Firqәtnamә” adlı mәsnәvisi (1471) olduğunu göstәrir (әsәr eyni zamanda “Qürbәtnamә” dә adlanmışdır). Türk alimi M.Ergin şairin әdәbi irsindәn 33 qәzәlini 1980 ildә yığcam mәlumatla çap etdirmişdir. Yaradıcılığına Əvhәdi Marağayı vә İ.Nәsiminin güclü tәsiri olmuşdur. Xanәgah şeyxi kimi tәsәvvüfә meyilli idi. Orta әsr Azәrb. şairlәrinin bir qismi, o cümlәdәn Şah İsmayıl Xәtai, M.Füzuli X. irsindәn bәhrәlәnmişlәr. Azәrb.-da “Firqәtnamә”nin iki әlyazma nüsxәsi әsasında tәdqiqat aparılmışdır (bu әlyazmaların biri 18 әsrdә Türkiyәdә, digәri isә 19 әsrdә Kazanda Hüseyn bin Qazani tәrәfindәn yazıya köçürülmüşdür). Əsәrin 1485 ildә dәrviş Hәmzә Hacı Murad tәrәfindәn köçürülmüş Berlin nüsxәsi Azәrb. MEA Əlyazmalar İn-tuna bağışlanmışdır.
Ə s ә r i: Qәzәllәr. “Azәrbaycan klassik әdәbiyyatı kitab xanası”. 20 cilddә, c. 3. B,, 1984.
Əd.: A r a s l ı H. Böyük Azәrbaycan şairi Füzuli. B., 1958; Azәrbaycan әdәbiyyatı tarixi. 3 cilddә, c. 1. B., 1960; Azәrbaycan әdәbiyyatı tarixi. 7 cilddә, c.3. B., 2007.
