XƏNDƏKQAZAN EKSKAVÁTOR – rabitә kabellәri, neft vә qaz kәmәrlәri, kanalizasiya boruları üçün xәndәklәr qazanmaşın. İşlәk orqanın növünә görә zәncirli vә rotorlu X.e.-a ayrılır. Z ә n c i r l i X.e. çox çalovlu, yaxud çalovsuz (әrsinli, kәskili), r o t o r l u X.e. çoxçalovlu, çalovsuz (frezli) ola bilәr. Donmuş qruntda işlәmәk üçün X.e. dәyişdirilәn xüsusi avadanlıqla tәchiz edilir. X.e. ixtisaslaşdırılmış tırtıllı vә ya tәkәrli özügedәn traktor şassilәrindә, traktorlara asma avadanlıq kimi, yaxud da xüsusi şassidә qurulur. Zәncirli X.e.-un zәncirlәrinә (lentә) çalovlar, әrsinlәr vә ya kәskilәr kimi işlәk elementlәr bәrkidilir. İşlәk orqanın xәndәyin dәrinliklәrinә batırılması, işlәk orqanda zәruri gücün yaradılması, onun qaldırılması hidrosilindrlәr, yada bloklar sistemi ilә hәyata keçirilir. İş prosesi zamanı X.e. qazılan xәndәyin oxu boyunca irәlilәyir, işlәk elementlәri olan zәncir çәrçivә boyu hәrәkәt edir, işlәk elementlәrin qazdığı qrunt xәndәkdәn yuxarı qaldırılır, burada lentli transportyor ilә boşaldılır. Zәncirlәr yüksәk abraziv mühitdә işlәdiyindәn onların möhkәmliyinә vә davamlılığına tәlәblәr yüksәkdir.
Rotorlu X.e.-un işlәk orqanı fırlanan rotor (vә ya iki rotor) yerlәşmiş çәrçivәdәn ibarәtdir. Rotorun sağanağına vә yayan sәthinә çalovlar, әrsinlәr, yaxud kәskilәr kimi işlәk elementlәr bәrkidilir. İşlәk orqan hidrosilindrlәr, linglәr vә ya bloklar sistemi ilә işlәyir. Rotorlu ekskavatorlar zәncirli eks kavatorlarla müqayisәdә daha yüksәk f.i.ә.-na (qazımada enerji sәrfi azdır) malikdir. Rotorun fırlanmasının müntәzәmliyi vә çalovların daha rahat boşaldılması bu maşınların yüksәk mәhsuldarlığını tәmin edir. X.e. saatda eni 900 mm, dәrinliyi 1100 mm, uz. 45 m olan xәndәk qaza bilir.
