XƏNDƏKOTU (Symphytum) – çuğundurkimilәr fәsilәsinin çoxillik, adәtәn qabasәrt ot cinsi. Kökümsovu qısa, qara (içәrisi ağ) olub, uzun şaxәli köklәrә malikdir. Gövdәsi yoğundur, hünd. 70–120 sm-dir. Yarpaqlar bütöv olub, forması lansetşәkillidәn ürәkşәkilliyәdәk dәyişir, növbәli düzülmüşdür, üst yarpaqlar oturaq, kökyanı yarpaqlar isә uzunsaplaqlıdır. Mavi, solğun sarı, çәhrayı vә ya tutqun bәnövşәyi rәngli boruşәkilli-zәngşәkilli çiçәklәri sallanmış (qıvrım) çiçәk qrupunda toplanmışdır. Meyvәlәri paralanmış tipdә olub, xırda, bir neçә qırışıq vә ya xırda qabarcıqlı hissәlәrdәn (merikarplardan) ibarәtdir. Avropa vә Qәrbi Asiyanın mülayim vә Aralıq dәnizi hissәlәrindә 25-dәn çox növü yayılmışdır. Azәrbaycanda 3 növü – dәrman X. (S. officinale), bәrk X. (S. asperum) vә Qafqaz X. (S. caucasicum) vardır, әsasәn rütubәtli yerlәrdә bitir. Dәrman X. daha çox yayılmışdır, kökündә vә az miqdarda yaşıl kütlәsinin tәrkibindә olan biol. fәal maddәlәr iltihab prosesinә qarşı, bürüyücü vә yumşaldıcı tәsirә malikdir, hәzmi yaxşılaşdırır, sümük toxumasının regenerasiyasını stimullaşdırır. X. preparatlarından әsasәn homeo patiyada vә xalq tәbabәtindә istifadә olunur. Əvvәllәr geniş becәrilәn Qafqaz növlәri bәrk X. vә Qafqaz X.-nun bir-biri ilә vә dәrman X. ilә hibridlәri çoxbiçilәn qiymәtli yem bitkilәridir (yaşıl kütlәnin qidalılığına görә X.-lar paxlalı bitkilәrdәn geri qalmır). Bәrk X. donuz vә adadovşanları üçün yemdir. Dәrman X. vә bәrk X. yaxşı bal verәndir, hәmçinin boyaq bitkilәridir. Yoğunkök X. insanlar tәrәfindәn yeyilir. X.-nun bәzi növlәri (Qafqaz X., iriçiçәk X. vә s.) dekorativ bitkilәrdir.
Dәrman xәndәkotu (Symphytum officinale).
