XƏRRAZ Əbu Sәid (ابو سعيد الخراز ), Ə b u S ә i d Ə h m ә d i b n İ s a B a ğ d a d i (?, Bağdad – 890, ?) – sufi mütәfәkkir. Hәyatı haqqında mәlumat azdır. Sәri әs-Sәqәti, Bişr әl-Hafi vә Mәhәmmәd ibn Mәnsur әt-Tusidәn dәrs almış, Zunnun Misri vә Cüneyd Bağdadi ilә görüşmüşdür. Bağdad vә Kufә sufilәrindәn bәhrәlәnmişdir. Dövrümüzәdәk gәlib çatmayan “Kitabüs-sirr” adlı risalәsinә görә Bağdadda tәnqidә mәruz qaldığından Buxaraya, daha sonra Mәkkәyә getmişdir. X. tәsәvvüf tarixindә fәna vә bәqa nәzәriyyәsinin banisi kimi qәbul edilir. Fәnanı tövhidlә paralel öyrәnәn X.-a görә, fәnanın әlamәti insanın dünya vә axirәt zövqlәrinin, hәtta bütünlükdә bәşәri mәnliyinin yox olmasıdır. Bu iki vәziyyәti mistik tәcrübәnin әn ali mәqamı hesab edәn X. göstәrirdi ki, fәna diqqәt vә ayıqlıqla, bәqa isә gözlәmә halı ilә müşayiәt olunur. X. tövhidә dair görüşlәri ilә Cüneydә, Allah-insan münasibәtinә dair görüşlәri ilә Hәllac Mәnsura tәsir etmişdir. Başlıca әsәrlәri: “Kitabüs-sidq”, “Kitabülfәraq”, “Kitabül-hәqaiq”, “Kitabül-kәşf vәl-bәyan” vә s.










