XƏTTİ SİSTEMLƏR – halı dәyişdikdә xassәlәri dәyişmәyәn rәqs sistemlәri; yәni X.s.-in xassәlәrini xarakterizә edәn parametrlәr (mexaniki sistemin elastikliyi, kütlәsi vә sürtünmә әmsalı; elektrik sisteminin tutumu, induktivliyi vә aktiv müqavimәti) sistemin halını xarakterizә edәn kәmiyyәtlәrdәn (mexaniki sistemdә yerdәyişmә vә sürәtdәn, elektrik sistemindә gәrginlik vә cәrәyandan) asılı deyil. Əslindә X. s. real sistemlәrin ideallaşdırılmasıdır. Belә ki, real sistemlәrin parametrlәri hәmişә müәyyәn dәrәcәdә onların halından asılıdır; mәs., yayın elastiklik әmsalı deforma siyanın qiymәtindәn, naqilin müqavimәti temp-r dan, o da öz növbәsindә cәrәyan şiddәtindәn asılıdır. Ona görә dә tarazlıq halından yalnız kiçik kәnaraçıxmalarda müxtәlif real sistemlәrә X.s. kimi baxmaq olar. Sistemi X.s. -ә gәtirәn sadәlәşmә xәttilәşmә adlanır.
X.s. konservativ vә qeyri-konservativ hissәlәrә bölünür; konservativ X.s.-dә enerji saxlanır, qeyri-konservativ X.s.-dә ehtiyat enerji artır vә ya azalır. Buna uyğun olaraq qeyri-konservativ X.s.-dә baş verәn bütün proseslәrin amplitudu ya hәdsiz dәrәcәdә eksponensial böyüyür, ya da eksponensial kiçilir. Amplitud böyüdükdә xәtti yaxınlaşma doğru olmur vә qeyri-xәttiliyi nәzәrә almaq lazım gәlir (qeyri-xәtti sistemlәr). X.s. xәtti diferensial tәnliklәrlә tәsvir olunur vә superpozisiya prinsipini ödәyir.
