XIZI – Azәrb. Resp.-nda şәhәr (2008 ildәn). Xızı r-nunun mәrkәzi. Gilәzi d.y. st.-ndan 30 km, Bakıdan 104 km aralıdır. Baş Qafqaz silsilәsinin şm.-ş. hissәsindәdir. Əh. 1596 (2019).
“X.” sözünün etimologiyası haqqında müxtәlif mülahizәlәr mövcuddur. X.-nın tat dilindә danışan әhalisinin erkәn orta әsrlәrdә Sasanilәr tәrәfindәn şimal sәrhәdlәrini köçәri tayfaların hücumundan qorumaq mәqsәdilә İranın Xuzistan әyalәtindәn buraya köçürüldüyü ehtimal edilir, toponim hәmin әyalәtin adı ilә әlaqәlәndirilir. Ərәb istilasınadәk Xizan kiçik Xizanşahlığın mәrkәzi olmuşdur. İlk dәfә 7 әsrә aid mәnbәlәrdә Əhli-Xizan kimi qeydә alınmışdır. 9 әsr әrәb mәnbәlәrindә Xizan qalasının vә xizan tayfasının adı çәkilir. Qalanın xarabalıqları hazırda Dizәvar (“qala yeri”) adı ilә mәlumdur. Qalanın monqol işğalı zamanı dağıdıldığı ehtimal olunur. Bәzi tәdqiqatçılar X. toponimini türk dillәrindәki xız/qız (od, istilik) sözü ilә, digәrlәri isә xәzәrlәrlә әlaqәlәndirir.
Mәktәbәqәdәr tәhsil müәssisәsi, tam orta mәktәb, uşaq-gәnclәr inkişaf mәrkәzi, peşә mәktәbi; mәrkәzi kitabxana, muzey, mәdәniyyәt evi, parklar var.
Xızı ş. C.Cabbarlının abidәsi.
