XIZI RAYONU – Azәrb. Resp.-nda inz. rn. 1930 ildә tәşkil edilmiş, 1956 ildә lәğv olunaraq әrazisi Abşeron r-nuna verilmiş vә 1990 ildә yenidәn bәrpa edilmişdir. Böyük Qafqazın şm.-ş. yamacında, Samur-Dәvәçi ovalığındadır. Sah. 1670 km2. Əh.
17,3 min (2019). R-n şm.-da Şabran, Siyәzәn, c.-da Qobustan, Abşeron, q.-dә Şamaxı, şm.-q.-dә Quba rayonları, c.-ş.-dә Sumqayıt şәhәri ilә hәmsәrhәddir. Ş.-dә Xәzәr dәnizi ilә әhatәlәnmişdir. R-nda 1 şәhәr, 3 qәsәbә, 25 kәnd var. Mәrkәzi Xızı ş.-dir.
Tәbiәt. Relyefi alçaqdağlıq vә düzәnlikdәn ibarәtdir. R-nun әn yüksәk nöqtәsi Dübrar (2205 m) d.-dır. Ərazinin Xәzәr sahili hissәsi dәniz sәviyyәsindәn 28 m-әdәk aşağıdadır. Tәbaşır, Paleogen, Neogen vә Antropogen çöküntülәri yayılmışdır. Faydalı qazıntıları: qum, gil, çınqıl, bentonit, әhәng daşı. İqlimi düzәn әrazilәrdә mülayim isti, quru subrtopikdir. Dağlıq әrazilәr dә iqlim mülayimlәşir. Orta temp-r yanvarda –4,5°C-dәn (dağlıq әrazilәrdә) 2,5°C-yәdәk (düzәnlikdә), iyulda isә müvafiq olaraq 19°C-dәn 26°C-yәdәkdir. İllik yağıntı 110–550 mm-dir. Çayları: Ataçay, Sumqayıt vә s.
Xızı rayonu. Dübrar dağı.
Xızı rayon İcra Hakimiyyәtinin binası.
Xızı ş. Heydәr Əliyev Mәrkәzi.
Əhali. Orta sıxlıq 1 km2-dә 10,3 nәfәrdir. Xızı ş., Gilәzi, Altıağac, Şorabad qәs.-lәri, Fındığan, Yeni Yaşma, Sitalçay k.-lәri әn iri yaşayış mәntәqәlәridir.
Tәsәrrüfat. Abşeron-Xızı iqtisadi rayonuna daxildir. Tikinti, sәnaye, nәql.-rabitә, xidmәt sferası, ticarәt vә k.t., xalçaçılıq sahәlәri inkişaf etmişdir. Yaşma Külәk Enerji Parkı (gücü 50 MVt), 7 sәnaye müәssisәsi vә çox sayda kiçik fәrdi tәsәrrüfat fәaliyyәt göstәrir.
K.t. bitkilәrinin ümumi әkin sah. – 4398 ha; taxıl – 7311 t (mәhsuldarlıq – 18,1 s/ha), kartof – 274 t (91 s/ha), tәrәvәz – 536 t
(107 s/ha). Heyvandarlıq inkişaf etmişdir; әt istehsalı kәsilmiş çәkidә – 3496 t, süd – 6992 t, yumurta – 238435 min әdәd tәşkil edir (2018).
Mәdәni quruculuq vә sәhiyyә. R-nda 8 mәktәbәqәdәr tәhsil müәssisәsi, 15 ümumtәhsil mәktәbi, uşaq-gәnclәr inkişaf mәrkәzi, uşaq şahmat idman mәktәbi, musiqi mәktәbi, peşә mәktәbi fәaliyyәt göstәrir (2020). Mәrkәzi kitabxana vә 8 kitabxana filalı, 2 muzey, 3 mәdәniyyәt evi, telekommunikasiya qovşağı, poçt, 4 klub, 5 idman meydançası, 2 park; Xәlәnc k.-ndә dәyirman (10 әsr) var. R-nda 37 çarpayılıq 1 xәstәxana, 6 kәnd hәkim mәntәqәsi, 5 kәnd tibb mәntәqәsi, gigiyena vә epidemiologiya mәrkәzi var; 30 hәkim (o cümlәdәn 5 stomatoloq), 68 orta tibb işçisi (o cümlәdәn 10 mama) çalışır (2019).
