Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
ABCÇDEƏFGĞHIX
XI CİLD (HİNDİSTANDA XALQ ÜSYANI - XMELNİTSKİ )
    XİNONİMİN BOYAQ MADDƏLƏRİ
    XİNONİMİN BOYAQ MADDƏLƏRİ – aromatik nüvәdә elektrodonor әvәzedicisi vә әsasi xarakterli duzәmәlәgәtirәn qrupu olan xinondiimin vә xinoniminin N-ari lәvәzli törәmәlәri (formul I); parlaq tünd rәnglәrә (yaşıl, mavi, göy, bәnövşәyi) vә yüksәk boyama qabiliyyәtinә malikdir, zülal liflәrinә oxşarlığı var.
     
    İndaminlәr (R – NH, R¢ ‒ NH2, NAlk2), indoanilinlәr (R – O, R¢ ‒ NH2, NAlk2), indofenollar (R – O, R¢‒OH) әn sadә X.b.m.-dir. Bu tip X.b.m.-ini almaq üçün aromatik diaminin vә ya aminfenolun vә aromatik aminin vә ya fenolun turş mühitdә Na2Cr2O7(K2Cr2O7), yaxud qәlәvi mühitdә NaClO ilә aşağı temp-rda birgә oksidlәşmә üsulundan istifadә olunur. Mәs., Bindşedlerin yaşıl әsasi boyaq maddәsi (II) 4-amin-N,N-dimetilanilin vә N, N-dime til anilin qarışığının duru xlorid turşusunda oksidlәşmәsindәn alınır.
    Digәr üsul C-nitrozofenolun vә ya Cnitrozo- N, N-dialkilanilinin fenolla, yaxud arilaminlә kondenslәşmәsindәn (adәtәn, qatı H2SO4-dә) ibarәtdir. Bu zaman nitro - zobirlәşmә tautomer xinonoksim formasında reaksiyaya girir. Mәs., 4-nitrozo-N, N-dimetilanilin vә a-naftoldan göy a-naf tol boyası (III) alınır.
    X.b.m. işığın tәsirinә, yaş vә kimyәvi işlәmәlәrә azdavamlı olduğuna görә zülal vә poliamid lifli materialların rәnglәnmәsindә mәhdud istifadә olunur. X.b.m.-nin reduksiyaedicilәr vә oksidlәşdiricilәrlә qarşılıqlı tәsirindәn müvafiq olaraq rәngsiz leykobirlәşmәlәr vә xinonlar әmәlә gәlir. Duru turşularda qızdırdıqda azot-xinoid nü - vә sindәki ikiqat rabitә qırılır, xinonimin vә aminfenol vә ya arilendiamin әmәlә gәlir. Buna görә dә X.b.m.-dәn laklar şәklin dә kağızların rәnglәn mәsindә vә poliqrafiyada, oksidlәşdirici-reduksiyaedici indikatorlar kimi, rәngli fotoqrafiyada mavi vә qarışıq rәnglәrin alınmasında az halda tәtbiq edilir.
    Mavi komponent kimi a-naftol törәmәlәrindәn mәs., birlәşmә (IV) istifadә olunur; bu rәngli aşkarlayıcı (N,N-dietil-1,4 fenilendiamin) ilә aşkarlanma zamanı AgBr-in fotohәyәcanlanmış molekulları ilә oksidlәşәrәk parlaq mavi boyaq maddәsi (V) әmәlә gәtirir.
     
    X.b.m.-dәn әsasәn, oksazin, tiazin vә diazin boyaq maddәlәrinin sintezindә aralıq mәhsullar kimi istifadә olunur.
“Azərbaycan” xüsusi cildi (Az)“Azərbaycan” xüsusi cildi (rus)I CİLDII CİLDIII CİLDIV CİLDV CİLDVI CİLDVII CİLDVIII CİLDIX CİLDX CİLDXI CİLD
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində)
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2007
ISBN: 978-9952-441-01-7
Səhifələrin sayı: 881
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində)
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2012
ISBN: 978-9952-441-01-7
Səhifələrin sayı: 881
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2009
ISBN: 978-9952-441-02-4
Səhifələrin sayı: 608
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2010
ISBN: 978-9952-441-05-5
Səhifələrin sayı: 604
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2011
ISBN: 978-9952-441-07-9
Səhifələrin sayı: 604
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2013
ISBN: 978-9952-441-03-1
Səhifələrin sayı: 608
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2014
ISBN: 978-9952-441-10-9
Səhifələrin sayı: 592
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2015
ISBN: 978-9952-441-11-6
Səhifələrin sayı: 608
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2016
ISBN: 978-9952-441-12-3
Səhifələrin sayı: 608
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili:
ISBN:
Səhifələrin sayı:
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2019
ISBN: 978-9952-441-17-8
Səhifələrin sayı: 600
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili 2020
ISBN: 978-9952-441-18-5
Səhifələrin sayı: 600
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2024
ISBN: 978-9952-441-20-8
Səhifələrin sayı: 600
HİNDİSTANDA XALQ ÜSYANI – XMELNİTSKİ 
    XİNONİMİN BOYAQ MADDƏLƏRİ
    XİNONİMİN BOYAQ MADDƏLƏRİ – aromatik nüvәdә elektrodonor әvәzedicisi vә әsasi xarakterli duzәmәlәgәtirәn qrupu olan xinondiimin vә xinoniminin N-ari lәvәzli törәmәlәri (formul I); parlaq tünd rәnglәrә (yaşıl, mavi, göy, bәnövşәyi) vә yüksәk boyama qabiliyyәtinә malikdir, zülal liflәrinә oxşarlığı var.
     
    İndaminlәr (R – NH, R¢ ‒ NH2, NAlk2), indoanilinlәr (R – O, R¢ ‒ NH2, NAlk2), indofenollar (R – O, R¢‒OH) әn sadә X.b.m.-dir. Bu tip X.b.m.-ini almaq üçün aromatik diaminin vә ya aminfenolun vә aromatik aminin vә ya fenolun turş mühitdә Na2Cr2O7(K2Cr2O7), yaxud qәlәvi mühitdә NaClO ilә aşağı temp-rda birgә oksidlәşmә üsulundan istifadә olunur. Mәs., Bindşedlerin yaşıl әsasi boyaq maddәsi (II) 4-amin-N,N-dimetilanilin vә N, N-dime til anilin qarışığının duru xlorid turşusunda oksidlәşmәsindәn alınır.
    Digәr üsul C-nitrozofenolun vә ya Cnitrozo- N, N-dialkilanilinin fenolla, yaxud arilaminlә kondenslәşmәsindәn (adәtәn, qatı H2SO4-dә) ibarәtdir. Bu zaman nitro - zobirlәşmә tautomer xinonoksim formasında reaksiyaya girir. Mәs., 4-nitrozo-N, N-dimetilanilin vә a-naftoldan göy a-naf tol boyası (III) alınır.
    X.b.m. işığın tәsirinә, yaş vә kimyәvi işlәmәlәrә azdavamlı olduğuna görә zülal vә poliamid lifli materialların rәnglәnmәsindә mәhdud istifadә olunur. X.b.m.-nin reduksiyaedicilәr vә oksidlәşdiricilәrlә qarşılıqlı tәsirindәn müvafiq olaraq rәngsiz leykobirlәşmәlәr vә xinonlar әmәlә gәlir. Duru turşularda qızdırdıqda azot-xinoid nü - vә sindәki ikiqat rabitә qırılır, xinonimin vә aminfenol vә ya arilendiamin әmәlә gәlir. Buna görә dә X.b.m.-dәn laklar şәklin dә kağızların rәnglәn mәsindә vә poliqrafiyada, oksidlәşdirici-reduksiyaedici indikatorlar kimi, rәngli fotoqrafiyada mavi vә qarışıq rәnglәrin alınmasında az halda tәtbiq edilir.
    Mavi komponent kimi a-naftol törәmәlәrindәn mәs., birlәşmә (IV) istifadә olunur; bu rәngli aşkarlayıcı (N,N-dietil-1,4 fenilendiamin) ilә aşkarlanma zamanı AgBr-in fotohәyәcanlanmış molekulları ilә oksidlәşәrәk parlaq mavi boyaq maddәsi (V) әmәlә gәtirir.
     
    X.b.m.-dәn әsasәn, oksazin, tiazin vә diazin boyaq maddәlәrinin sintezindә aralıq mәhsullar kimi istifadә olunur.
ABCÇDEƏFGĞHIX
    XİNONİMİN BOYAQ MADDƏLƏRİ
    XİNONİMİN BOYAQ MADDƏLƏRİ – aromatik nüvәdә elektrodonor әvәzedicisi vә әsasi xarakterli duzәmәlәgәtirәn qrupu olan xinondiimin vә xinoniminin N-ari lәvәzli törәmәlәri (formul I); parlaq tünd rәnglәrә (yaşıl, mavi, göy, bәnövşәyi) vә yüksәk boyama qabiliyyәtinә malikdir, zülal liflәrinә oxşarlığı var.
     
    İndaminlәr (R – NH, R¢ ‒ NH2, NAlk2), indoanilinlәr (R – O, R¢ ‒ NH2, NAlk2), indofenollar (R – O, R¢‒OH) әn sadә X.b.m.-dir. Bu tip X.b.m.-ini almaq üçün aromatik diaminin vә ya aminfenolun vә aromatik aminin vә ya fenolun turş mühitdә Na2Cr2O7(K2Cr2O7), yaxud qәlәvi mühitdә NaClO ilә aşağı temp-rda birgә oksidlәşmә üsulundan istifadә olunur. Mәs., Bindşedlerin yaşıl әsasi boyaq maddәsi (II) 4-amin-N,N-dimetilanilin vә N, N-dime til anilin qarışığının duru xlorid turşusunda oksidlәşmәsindәn alınır.
    Digәr üsul C-nitrozofenolun vә ya Cnitrozo- N, N-dialkilanilinin fenolla, yaxud arilaminlә kondenslәşmәsindәn (adәtәn, qatı H2SO4-dә) ibarәtdir. Bu zaman nitro - zobirlәşmә tautomer xinonoksim formasında reaksiyaya girir. Mәs., 4-nitrozo-N, N-dimetilanilin vә a-naftoldan göy a-naf tol boyası (III) alınır.
    X.b.m. işığın tәsirinә, yaş vә kimyәvi işlәmәlәrә azdavamlı olduğuna görә zülal vә poliamid lifli materialların rәnglәnmәsindә mәhdud istifadә olunur. X.b.m.-nin reduksiyaedicilәr vә oksidlәşdiricilәrlә qarşılıqlı tәsirindәn müvafiq olaraq rәngsiz leykobirlәşmәlәr vә xinonlar әmәlә gәlir. Duru turşularda qızdırdıqda azot-xinoid nü - vә sindәki ikiqat rabitә qırılır, xinonimin vә aminfenol vә ya arilendiamin әmәlә gәlir. Buna görә dә X.b.m.-dәn laklar şәklin dә kağızların rәnglәn mәsindә vә poliqrafiyada, oksidlәşdirici-reduksiyaedici indikatorlar kimi, rәngli fotoqrafiyada mavi vә qarışıq rәnglәrin alınmasında az halda tәtbiq edilir.
    Mavi komponent kimi a-naftol törәmәlәrindәn mәs., birlәşmә (IV) istifadә olunur; bu rәngli aşkarlayıcı (N,N-dietil-1,4 fenilendiamin) ilә aşkarlanma zamanı AgBr-in fotohәyәcanlanmış molekulları ilә oksidlәşәrәk parlaq mavi boyaq maddәsi (V) әmәlә gәtirir.
     
    X.b.m.-dәn әsasәn, oksazin, tiazin vә diazin boyaq maddәlәrinin sintezindә aralıq mәhsullar kimi istifadә olunur.


Əlaqə
Bakı, Yasamal rayonu, H.Cavid pr., 111, AZ1143
(+99412) 539 71 58, (+99412) 539 71 59
(+99412) 538 47 67
Copyright © 2017 AMEA İnformasiya Texnologiyaları İnstitutu