XLOROFİLLƏR (yun. χλωρός – yaşıl + φύλλον – yarpaq) – bitkilәrin yaşıl piqmentlәri; bunların kömәyi ilә onlar günәş enerjisini udur vә fotosintezi hәyata keçirirlәr. Hüceyrәdә X.-in molekulları xloroplastlarda vә xromatoforlarda toplaşmışdır; onlar yalnız zülalla birlәşmiş forma da fizioloji aktiv olurlar. X.-in molekullarının әsasını Mg-porfirin kompleksi tәşkil edir. Bundan әlavә, mәs., X.-in molekulunun membranın lipid qatında yerlәşmәsinә imkan verәn fitol qalığı (hidro-fob quyruq) kimi müxtәlif әvәzedicilәri dә var. Birbirindәn rabitәlәr sistemi vә әvәzedicilәrlә, buna müvafiq dә udma spektrlәri ilә fәrqlәnәn bir neçә tip X. (X. a, b, c, d) var. Bütün ali bitkilәrdә vә yosunlarda әsas piqment kimi X. a, müşayiәtedici (әlavә) piqment kimi X. b (ali bitkilәrdә, yaşıl yosunlarda), X. c (qızılı, qonur vә diatom yosunlarda), X. d (qırmızı yosunlarda) var. X.-in molekullarının böyük әksәriyyәti qruplarda bir neçә yüzә qәdәr olmaqla toplanmışdır (antena komplekslәri); onların hәr biri işığı antena kimi udur ki, bu da molekulların oyanması vә enerjinin fotosintezin reaksiya mәrkәzinin fotokimyәvi reaksiyalarda bilavasitә iştirak edәn bir xüsusi xlorofil molekuluna ötürülmәsi ilә müşayiәt olunur. Udulmuş kvant enerjisi hesabına molekullararası elektron köçürülmәsi – oksidlәşmә-reduksiya aktı baş verir. Fotosintezin ilkin proseslәri hesabına (işıq mәrhәlәsi) suyun fotolizi, O2-nin ayrılması baş verir, reduksiya olunmuş NADFN vә ATF birlәşmәlәri әmәlә gәlir. Bu birlәşmәdә toplanan enerji Kalvin tsiklinә daxil olan karbonun biokimyәvi çevrilmәsi üçün istifadә olunur. Belәliklә, X.-in udduğu işıq fotosintezin üzvi mәhsullarının potensial kimyәvi enerjisinә çevrilir. Fototrof bakteriyalarda gedәn fotosintezdә X.-in analoqları – bakterioxlorofillәr iştirak edir.
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
“Azərbaycan” xüsusi cildi (Az)“Azərbaycan” xüsusi cildi (rus)I CİLDII CİLDIII CİLDIV CİLDV CİLDVI CİLDVII CİLDVIII CİLDIX CİLDX CİLDXI CİLD
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2007 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2012 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2009 |
| ISBN: | 978-9952-441-02-4 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2010 |
| ISBN: | 978-9952-441-05-5 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2011 |
| ISBN: | 978-9952-441-07-9 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2013 |
| ISBN: | 978-9952-441-03-1 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2014 |
| ISBN: | 978-9952-441-10-9 |
| Səhifələrin sayı: | 592 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2015 |
| ISBN: | 978-9952-441-11-6 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2016 |
| ISBN: | 978-9952-441-12-3 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | |
| ISBN: | |
| Səhifələrin sayı: |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2019 |
| ISBN: | 978-9952-441-17-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili | 2020 |
| ISBN: | 978-9952-441-18-5 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2024 |
| ISBN: | 978-9952-441-20-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
HİNDİSTANDA XALQ ÜSYANI – XMELNİTSKİ
XLOROFİLLƏR
XLOROFİLLƏR (yun. χλωρός – yaşıl + φύλλον – yarpaq) – bitkilәrin yaşıl piqmentlәri; bunların kömәyi ilә onlar günәş enerjisini udur vә fotosintezi hәyata keçirirlәr. Hüceyrәdә X.-in molekulları xloroplastlarda vә xromatoforlarda toplaşmışdır; onlar yalnız zülalla birlәşmiş forma da fizioloji aktiv olurlar. X.-in molekullarının әsasını Mg-porfirin kompleksi tәşkil edir. Bundan әlavә, mәs., X.-in molekulunun membranın lipid qatında yerlәşmәsinә imkan verәn fitol qalığı (hidro-fob quyruq) kimi müxtәlif әvәzedicilәri dә var. Birbirindәn rabitәlәr sistemi vә әvәzedicilәrlә, buna müvafiq dә udma spektrlәri ilә fәrqlәnәn bir neçә tip X. (X. a, b, c, d) var. Bütün ali bitkilәrdә vә yosunlarda әsas piqment kimi X. a, müşayiәtedici (әlavә) piqment kimi X. b (ali bitkilәrdә, yaşıl yosunlarda), X. c (qızılı, qonur vә diatom yosunlarda), X. d (qırmızı yosunlarda) var. X.-in molekullarının böyük әksәriyyәti qruplarda bir neçә yüzә qәdәr olmaqla toplanmışdır (antena komplekslәri); onların hәr biri işığı antena kimi udur ki, bu da molekulların oyanması vә enerjinin fotosintezin reaksiya mәrkәzinin fotokimyәvi reaksiyalarda bilavasitә iştirak edәn bir xüsusi xlorofil molekuluna ötürülmәsi ilә müşayiәt olunur. Udulmuş kvant enerjisi hesabına molekullararası elektron köçürülmәsi – oksidlәşmә-reduksiya aktı baş verir. Fotosintezin ilkin proseslәri hesabına (işıq mәrhәlәsi) suyun fotolizi, O2-nin ayrılması baş verir, reduksiya olunmuş NADFN vә ATF birlәşmәlәri әmәlә gәlir. Bu birlәşmәdә toplanan enerji Kalvin tsiklinә daxil olan karbonun biokimyәvi çevrilmәsi üçün istifadә olunur. Belәliklә, X.-in udduğu işıq fotosintezin üzvi mәhsullarının potensial kimyәvi enerjisinә çevrilir. Fototrof bakteriyalarda gedәn fotosintezdә X.-in analoqları – bakterioxlorofillәr iştirak edir.
XLOROFİLLƏR
XLOROFİLLƏR (yun. χλωρός – yaşıl + φύλλον – yarpaq) – bitkilәrin yaşıl piqmentlәri; bunların kömәyi ilә onlar günәş enerjisini udur vә fotosintezi hәyata keçirirlәr. Hüceyrәdә X.-in molekulları xloroplastlarda vә xromatoforlarda toplaşmışdır; onlar yalnız zülalla birlәşmiş forma da fizioloji aktiv olurlar. X.-in molekullarının әsasını Mg-porfirin kompleksi tәşkil edir. Bundan әlavә, mәs., X.-in molekulunun membranın lipid qatında yerlәşmәsinә imkan verәn fitol qalığı (hidro-fob quyruq) kimi müxtәlif әvәzedicilәri dә var. Birbirindәn rabitәlәr sistemi vә әvәzedicilәrlә, buna müvafiq dә udma spektrlәri ilә fәrqlәnәn bir neçә tip X. (X. a, b, c, d) var. Bütün ali bitkilәrdә vә yosunlarda әsas piqment kimi X. a, müşayiәtedici (әlavә) piqment kimi X. b (ali bitkilәrdә, yaşıl yosunlarda), X. c (qızılı, qonur vә diatom yosunlarda), X. d (qırmızı yosunlarda) var. X.-in molekullarının böyük әksәriyyәti qruplarda bir neçә yüzә qәdәr olmaqla toplanmışdır (antena komplekslәri); onların hәr biri işığı antena kimi udur ki, bu da molekulların oyanması vә enerjinin fotosintezin reaksiya mәrkәzinin fotokimyәvi reaksiyalarda bilavasitә iştirak edәn bir xüsusi xlorofil molekuluna ötürülmәsi ilә müşayiәt olunur. Udulmuş kvant enerjisi hesabına molekullararası elektron köçürülmәsi – oksidlәşmә-reduksiya aktı baş verir. Fotosintezin ilkin proseslәri hesabına (işıq mәrhәlәsi) suyun fotolizi, O2-nin ayrılması baş verir, reduksiya olunmuş NADFN vә ATF birlәşmәlәri әmәlә gәlir. Bu birlәşmәdә toplanan enerji Kalvin tsiklinә daxil olan karbonun biokimyәvi çevrilmәsi üçün istifadә olunur. Belәliklә, X.-in udduğu işıq fotosintezin üzvi mәhsullarının potensial kimyәvi enerjisinә çevrilir. Fototrof bakteriyalarda gedәn fotosintezdә X.-in analoqları – bakterioxlorofillәr iştirak edir.
