XOCALI QƏBİRİSTANI – Azәrb. Resp.-nın Əsgәran r-nunun Xocalı k. әrazisindә Son Tunc vә Erkәn Dәmir dövrünә (e.ә. 13–7 әsrlәr) aid arxeoloji abidә. 19 әsrin sonunda aşkar edilmişdir. Daş qutu vә kurqanlardan ibarәtdir. Tәdqiqatlar nәticәsindә X.q.-nda kurqanların dövr etibarilә biri digәrini әvәz edәn beş tipi müәyyәnlәşdirilmişdir: böyük ölçülü, konusvarı quruluşlu torpaqdan ucaldılmış zirvәsinin şәrq hissәsindә daş tökülmüş kurqanlar; böyük ölçülü, torpaqdan tökülmüş, zirvәsindәki çökәyә daş tökülmüş kurqanlar; ikinci tiplә eyni, lakin çökәyinә daş tökülmәmiş kurqanlar; kiçik ölçülü, konusvarı örtüyü yastılanmış torpaq kurqanlar; çay daşlarından qurulmuş böyük ölçülü kurqanlar. X.q.-ndan müxtәlif tipli saxsı qablar, silahlar (qılınc, xәncәr, nizә vә ov ucluğu, balta-tәbәrzin), qızıl, tunc, balıqqulağı, әqiq, şüşә, pasta vә s.-dәn hazırlanmış bәzәk әşyaları, tunc әmәk alәtlәri vә at әslәhәlәri aşkar edilmişdir. X.q.-nın 11 №-li kurqanından tapılmış әqiq muncuğun üstündә e.ә. 765–755 illәrdә hakimiyyәtdә olmuş Aşşur çarı Adadnirariyә aid mixi yazısı, hәmçinin şirli saxsı qablar, pasta vә şüşәdәn muncuqlar, qızıldan bәzәk әşyaları, silindrik möhür vә s. yerli әhalinin Yaxın Şәrq ölkәlәri ilә iqtisadi vә mәdәni әlaqәlәrinin olmasını göstәrir.
Xocalı qәbiristanı: 1 – şirli gil mücrü; 2 – qızıldan şir başı; 3 – yastı balta-tәbәrzin; 4 – tunc quş fiquru; 5 – şirli cam; 6 – sәrnic formalı gil qab; 7 – saxsı kuzә.
Əd.: X ә l i l o v C.A. Qәrbi Azәrbaycanın Tunc dövrü vә Dәmir dövrünün әvvәllәrinә aid arxeoloji abidәlәri. B., 1959; B a x ş ә l i y e v V. Azәrbaycan arxeologiyası, c. 1. B., 2006; C ә b i y e v Q. Azәrbaycan arxeologiyasının әsasları. B., 2017; D o s t i y e v T. Arxeologiya. B., 2021.
