XOCALI RAYONU (1930–78 illәrdә Stepanakert r-nu, 1978–91 illәrdә Əsgәran r-nu) – Azәrb. Resp.-nda inz. r-n. 1991 ildә tәşkil edilmişdir. Kiçik Qafqazda, Qarabağ silsilәsinin şm.-ş. yamacındadır. Sah. 936 km2. Əh. 28,6 min (2019). R-n şm.-ş.-dәn Ağdam, c.-ş.-dәn Xocavәnd, c.-q.-dәn Şuşa, q.-dәn Laçın, şm.-q.-dәn Kәlbәcәr r-nları vә Xankәndi ş. ilә hәmsәrhәddir. R-n da 1 şәhәr, 1 qәsәbә, 50 kәnd var. Mәrkәzi Xocalı ş.-dir. İri yaşayış mәntәqәlәri Xocalı ş., Əsgәran qәs., Ballıca, Daşbulaq, Xanabad kәndlәridir. Rayonun әrazisi 1992 ildә ermәni silahlı qüvvәlәri tәrәfindәn işğal edilmiş, 19–20 sentyabr 2023 ildә antiterror әmәliyyatı nәticәsindә Azәrbaycanın nәzarәtinә keçmişdir.
Tәbiәt. Sәthi dağlıq, mәrkәzi hissәsindә düzәnlikdir (Xankәndi çökәkliyi). Ən yüksәk nöqtәlәri Qızqala (2843 m), Qırxqız (2827 m) d-rıdır. Ərazidә Yura, Tabaşir, dağ arası çökәkliklәrdә vә düzәnliklәrdә isә Antropogen çöküntülәri yayılmışdır. Faydalı qazıntıları: gil, qum, çınqıl, gillicә, mәrmәr vә s. Yüksәk әrazilәri istisna olmaqla mülayim isti iqlim hakimdir. Orta temp-r yanvarda –1–1°C, iyulda 30–35°Cdir. İllik yağıntı 500–700 mm. Qarqar, Badara çayları r-n әrazisindәn keçir.
Xocalı rayonu. Qarqar çayı.
Xocalı rayonu. Əsgәran qalası.
